بما يوجب فساد اعمالهم . . . لهم : ضمير در « يوجب » به ماء موصوله به معناى رأى و ضمير در « اعمالهم » و « لهم » به مجتهدين برمىگردد .
و المقلّدون ايضا قد ينتقلون . . . شخص الى الخ : مقصود از « ايضا » همچون تبدل رأى در مجتهدين بوده و ضمير در « ينتقلون » به مقلّدين برگشته و مقصود از كلمهء « شخص » مجتهد مىباشد .
يخالف الاوّل . . . بما يوجب . . . فى هذه الاحوال : ضمير در « يخاف » به شخص ديگر يعنى مجتهد ديگر و مقصود از « الاوّل » شخص و مجتهد اوّل بوده و ضمير در « يوجب » به ماء موصوله به معناى رأى برگشته و مقصود از « هذه الاحوال » تبدل رأى در مجتهدين و تغيير تقليد در مقلّدين مىباشد .
انّه بعد قيام . . . الاخذ بها الخ : ضمير در « انّه » به معناى شأن بوده و ضمير در « بها » به حجّت معتبره بعدى برمىگردد .
و لا اشكال ايضا فى مضىّ . . . عليها الخ : مقصود از « ايضا » مثل وقايع و اعمال بعدى غير مرتبط با سابق بوده و كلمهء « مضىّ » به معناى معتبر بودن و مورد قبول بودن مىباشد و ضمير در « عليها » وقايع گذشته برمىگردد .
و كان عمله ممّا يقضى . . . لو تزوّج . . . عنده . . . لا تزال الخ : ضمير در « عمله » و « تزوّج » و « عنده » به مكلّف برگشته و ضمير نايب فاعلى در « يقضى » به ماء موصوله به معناى عمل و در « لا تزال » كه به معناى « يستمرّ » هنوز بوده به زوجه برمىگردد .
كالمثال الاوّل المتقدّم : يعنى صلاة .
ما ذا تقتضى هنا ؟ هل تقتضى الاجزاء . . . لا تقتضيه . . . انّها لا تقتضى : ضمير فاعلى در فعلهاى « تقتضى » و در « انّها » به قاعده و ضمير مفعولى در « تقتضيه » به اجزاء برگشته و مشار اليه « هنا » باب اجزاء مىباشد .
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 357
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٣٥٧