برگشته و كلمهء « من الخ » بيان براى ماء موصوله مىباشد .
الى وجوبه فهذا . . . من تحصيل العلم : ضمير در « وجوبه » به فعل برگشته و كلمهء « فهذا الخ » جواب براى « امّا » بوده و مشار اليه آن نيز قول به مصلحت سلوكيّه بوده و مقصود از « العلم » علم به واقع يعنى دسترسى داشتن به معصوم مىباشد .
على ما سيأتى بيانه فى محلّه الخ : ضمير در « بيانه » به ماء موصوله به معناى دليل يا استدلال و در « محلّه » به محلّ برمىگردد .
و لكنّه . . . لا يقتضى . . . لانّه على فرضه : ضمير در « لكنّه » به معناى شأن بوده و ضمير در « لا يقتضى » و « لانّه » و « فرضه » به « هذا القول » قول به مصلحت سلوكيّه برگشته و مقصود از « على فرضه » يعنى همينطورى باشد كه گفته شد .
على ما هى عليه . . . فى خارجه : ضمير « هى » به مصلحت واقع و در « عليه » به ماء موصوله به معناى حكم و در « خارجه » به وقت برمىگردد .
توضيح ذلك انّ . . . هى الخ : كلمهء « توضيح » مبتدا و اضافه شده به « ذلك » كه مشاراليهاش ، مجزى نبودن قول به مصلحت سلوكيّه مىباشد و عبارت « انّ » با اسم و خبرش تأويل به مفرد رفته و خبر براى مبتدا بوده و ضمير « هى » به مصلحت سلوكيّه برمىگردد .
لمّا جعل . . . فانّه قد فوّت عليه الواقع : ضمير در « جعل » و « فانّه » و « فوّت » به شارع و در « عليه » به مكلّف برمىگردد .
من فرض تداركه بمصلحة تكون الخ : ضمير در « تداركه » به شارع و در « تكون » به مصلحت برمىگردد .
يتدارك بها الواقع : ضمير در « بها » به مصلحت برمىگردد .
ان تقدّر به قدر ما فات من الواقع من مصلحة لا اكثر : ضمير نايب فاعلى در « تقدّر » به مصلحت و ضمير در « فات » به ماء موصوله كه « من الواقع » بيان آن بوده برگشته و كلمهء
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 321
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٣٢١