قلنا انّه . . . تحدث فيه . . . يتدارك بها الخ : ضمير در « انّه » به معناى شأن بوده و ضمير در « فيه » به شىء و در « بها » به مصلحت حادث شده برگشته و جملهء « تحدث فيه » صفت براى شىء مىباشد .
ضرورة انّه مع هذا الفرض يكون ما اتى به . . . مجزئا الخ : ضمير در « انّه » به معناى شأن بوده و مقصود از « هذا الفرض » حادث شدن مصلحت مىباشد و ضمير در « اتى » به مكلّف و در « به » به ماء موصوله به معناى عمل برگشته و ماء موصوله با جملهء صلهاش ، اسم براى « يكون » و كلمهء « مجزئا » خبرش بوده و جملهء « يكون الخ » خبر براى « انّه » كه ضمير شأن نيز اسمش مىباشد بوده و عبارت « انّه الخ » مضاف اليه براى « ضرورة » مىباشد .
لانّه قد اتى بما يسدّ مسدّه و يغنى عنه : ضمير در « لانّه » و « أتى » به مكلّف و ضمير در « يسدّ » و « يغنى » به ماء موصوله به معناى عمل آورده شده و ضمير در « مسدّه » و « عنه » به واقع برمىگردد .
و لكن هذا معناه الخ : ضمير در « معناه » به « هذا » برگشته كه مشاراليهاش ، اخذ اماره به نحو موضوعيّت داشتن براى حكم و حدوث مصلحت به سبب قيام اماره مىباشد .
و ان كانت له . . . فى نفسها : ضمير در « له » به خداوند متعال و در « نفسها » به احكام برگشته و مقصود از « نفسها » با قطع نظر از رأى مجتهد مىباشد .
فانّه يكون عليه . . . ادّى اليه . . . على طبقه الخ : ضمير در « فانّه » به معناى شأن بوده و ضمير در « عليه » به تصويب معتزلى و در « اليه » به رأى و در « طبقه » به نظر مجتهد برمىگردد .
و التّصويب بهذا المعنى . . . على بطلانه . . . عنه الخ : مقصود از « هذا المعنى » معتزلى بوده و ضمير در « بطلانه » به تصويب معتزلى و در « عنه » به تصويب برمىگردد .
اى انّ . . . فيها يتدارك بها ما فات من الخ : ضمير در « فيها » به متابعت اماره و در « بها » به مصلحت ملزمه و در « فات » به ماء موصوله كه با جملهء صلهاش ، فاعل براى « يتدارك » بوده
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 320
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٣٢٠