شارع و ضمير در « منه » و ضمير « هو » به شارع و ضمير « به » به ماء موصوله به معناى حكم برمىگردد .
انّ النّزاع هنا . . . هل هو . . . و هذا معنى انّه مولوىّ : مشار اليه « هنا » وارد شدن امر شارع در مورد حكم عقل بوده و ضمير « هو » و ضمير در « انّه » به امر شارع برگشته و مشار اليه « هذا » تأسيسى بودن مىباشد .
او انّه امر تأكيدىّ و هو معنى انّه ارشادىّ : ضمير در هر دو « انّه » به امر شارع و ضمير « هو » به تأكيدى بودن برمىگردد .
لقد وقع . . . فى لك . . . انّه للارشاد : مشار اليه « ذلك » تأسيسى بودن يا تأكيدى بودن مىباشد و ضمير در « انّه » به امر شارع برمىگردد .
و اندفاع ارادته للقيام به . . . بل يكون . . . بل هو مستحيل لانّه الخ : ضمير در « ارادته » به مكلّف و ضمير در « به » به فعل حسن و ضمير در « يكون » و در « لانّه » و ضمير در « هو » به داعى از جانب مولى برمىگردد .
و عليه فكلّ ما يرد . . . من الاوامر . . . ان يكون الخ : ضمير در « عليه » به مستحيل بودن داعى از جانب مولى و ضمير در « يرد » به ماء موصوله كه « من الاوامر » بيان آن بوده و ضمير در « يكون » به « كلّ ما يرد » برمىگردد .
لو قلنا بانّ ما تطابقت عليه . . . هو الخ : ضمير در « عليه » به ماء موصوله به معناى حسن يا قبح و ضمير « هو » به حسن يا قبح مورد تطابق آراى عقلاء برگشته و جمله « قلنا الخ » جملهء شرط بوده و جواب شرط ، جمله « فيمكن الّا الخ » مىباشد .
على وجه لا يلزم منه . . . او انّه يلزم منه ذلك : ضمير در هر دو « منه » به استحقاق مدح و ذمّ برگشته و ضمير در « انّه » به معناى شأن بوده و مشار اليه « ذلك » استحقاق ثواب و عقاب بوده و جملهء « لا يلزم منه الخ » صفت براى « وجه » مىباشد .
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 234
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٢٣٤