فسّر كلامهم . . . يظهر من كلام بعضهم : ضمير در « كلامهم » و « بعضهم » به اخباريّون و ضمير در « يظهر » به يكى از وجوه سهگانه برمىگردد .
اذا حكم بحسن شىء او قبحه : ضمير در « حكم » به عقل و ضمير در « قبحه » به شىء برگشته و جواب « اذا » جملهء « فانّ الحكم هذا الخ » مىباشد .
اى انّه . . . بما هم عقلاء . . . لما فيه . . . او على قبحه لما فيه . . . بذلك : ضمير در « انّه » به معناى شأن بوده و ضمير « هم » به عقلاء و ضمير در هر دو « فيه » به ماء موصوله كه كلمهء « من » بيان آن بوده و ضمير در « قبحه » به شىء برمىگردد و مشار اليه « ذلك » حفظ نظام و بقاء نوع مىباشد .
فانّ الحكم هذا يكون . . . بحكمهم لانّه منهم بل رئيسهم : مشار اليه « هذا » تطابق آراء عقلاء برآن حكم بوده مىباشد و ضمير در « يكون » به « الحكم هذا » و ضمير در « بحكمهم » و « منهم » و « رئيسهم » به عقلاء و ضمير در « لانّه » به شارع برمىگردد .
فهو بما هو عاقل . . . لا بدّ ان يحكم بما يحكمون : هر دو ضمير « هو » و ضمير در « يحكم » به شارع و ضمير در « يحكمون » به عقلاء برمىگردد .
انّه لم يشاركهم فى حكمهم . . . و هذا خلاف الفرض و . . . ذلك : ضمير در « انّه » و ضمير فاعلى در « يشاركهم » به شارع و ضمير مفعولىاش و ضمير در « حكمهم » به عقلاء برگشته و مشار اليه « هذا » بادى رأى جميع عقلاء نبودن و مشار اليه « ذلك » ملازمه مىباشد .
ان نبحث هنا . . . و هى انّه الخ : مشار اليه « هنا » مبحث ثالث بوده و ضمير « هى » به مسألهء ديگر برگشته ضمير در « انّه » به معناى شأن مىباشد .
هل هو امر مولوى اى انّه . . . بما هو مولى او انّه الخ : ضمير « هو » اوّلى و ضمير در هر دو « انّه » به امر شارع و ضمير « هو » دوّمى به شارع برمىگردد .
اى انّه . . . الى ما حكم به العقل اى انّه امر منه بما هو عاقل ؟ ضمير در هر دو « انّه » به امر
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 233
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٢٣٣