97 - تصوير بهتر براى دليل عدليّه - به نظر مصنّف چگونه است ؟
( و الاحسن تصوير الدّليل . . . على امر الشّارع و هو المطلوب )
مىفرمايد : هر دو طرف قبول دارند كه اطاعت اوامر و نواهى شرعيّه ، واجب است و همچنين هر دو طرف قبول دارند كه معرفت و شناخت اوامر و نواهى يعنى شناخت تكاليف ، واجب است . « 1 » با اين تفاوت كه وجوب اطاعت از اوامر و نواهى و وجوب شناخت تكاليف ، در نظر اشاعره بنا بر ادّعايشان ، وجوب شرعى دارد . « 2 » حال سؤال مىكنيم ؛ به چه دليل ، اطاعت اوامر و نواهى و شناخت تكاليف ، واجب است ؟ قهرا بايد بگويند ؛ با امر شارع چنين وجوبى ثابت مىشود . نقل كلام به اين امر دوّم مىكنيم كه به چه دليل ، اطاعت اين امر شارع مبنى بر وجوب اطاعت از اوامر و نواهى و وجوب شناخت تكاليف ، واجب است ؟
اگر گفته شود ؛ دليل بر وجوب اطاعت اين امر شارع ، حكم عقل مىباشد ، در اين صورت ، مطلوب و مقصود ما اثبات مىشود زيرا وجوب اطاعت منتهى به وجوب عقلى شد .
اگر گفته شود ؛ وجوب اطاعت از اين امر دوّم نيز به امر شارع و شرعى مىباشد ، باز نقل كلام به اين خطاب و امر سوّمى كرده و همينطور ادامه مىدهيم تا منتهى شود به اطاعتى كه وجوبش عقلى بوده و متوقّف بر امر شارع نمىباشد . در اينجا نيز مطلوب ما حاصل مىشود كه وجوب اطاعت منتهى به وجوب عقلى شد . « 3 »
هامش
- كلام هر دو طرف ، ادّعايى بيش نيست و دليلى براى مدّعايشان اقامه نكردند . در نتيجه ادّعاى هر كلام برمىگردد به اصل نزاع و آن اينكه مستدلّ مىگويد : حسن و قبح عقلى داريم و مدرك حسن و قبح ، عقل بوده و مجيب مىگويد : حسن و قبح عقلى نداريم بلكه تابع خطاب شرعى مىباشد .
( 1 ) - در نظر عدليه ، وجوب معرفت و شناخت تكاليف ، به حكم عقل مىباشد .
( 2 ) - زيرا شارع فرموده است : « اطيعوا اللّه و اطيعوا الرّسول و اولى الامر منكم » يا « ما آتاكم الرّسول فخذوه و ما نهاكم عنه فانتهوا » .
( 3 ) - زيرا اگر منتهى به حكم عقل نشود ، تسلسل لازم مىآيد . بنابراين ، بايد وجوب اطاعت امر شارع ، منتهى به حكم عقل شود و عقل نيز حكم به وجوب اطاعت كند . و وقتى عقل ، حكم به وجوب اطاعت كند ، نيازى به خطاب شارع نخواهد بود .