دو شرط با هم ، محقّق مىشود . « 1 »
503 - صورت دوّم از تعدّد شرط و اتّحاد جزاء كه جزاء قابل تكرار باشد چگونه بوده و حكم در آن چيست ؟ ( 2 - ان يثبت من دليل . . . اىّ شىء تقتضى ؟ )
ج : مىفرمايد ، عبارت از آن است ؛ با دليل مستقلّ يا از ظاهر دليل شرط ، ثابت شود هريك از دو شرط ، علّت و سبب مستقلّ براى تحقّق جزاء مىباشد ، اعمّ از اينكه جملهء شرطيّه داراى مفهوم باشد يا داراى مفهوم نباشد . حصول شرط در خارج در اين صورت به سه نحو خواهد بود :
الف . هريك از دو شرط بدون ديگرى حاصل شود . شكّى نيست كه يك جزاء بيشتر نخواهد بود . « 2 »
ب . هر دو شرط با هم در يك زمان حاصل شود . اختلاف است كه اقتضاى قاعده در اين مورد چيست ؟
ج . هر دو شرط با هم ولى پشت سر هم در يك زمان حاصل شود . اختلاف است كه اقتضاى قاعده در اين مورد چيست ؟
504 - مقصود از اختلاف و اقتضاى قاعده در آنجا كه جزاء قابل تكرار بوده و با دليل مستقلّ ثابت شده كه هريك از دو شرط ، مستقلّ در سبب بوده و دو شرط با هم يا
هامش
( 1 ) - مثل آنكه گفته شود : « إن جاءك زيد فاكرمه » و « ان احسن اليك فاكرمه » و مولى بگويد : با تحقّق هر دو بايد اكرام صورت گيرد . يعنى هريك از مجىء و احسان ، جزء سبب براى وجوب اكرام مىباشد . بنابراين اگر مجىء محقّق شود ولى احسان زيد صورت نگيرد و يا به عكس ، وجوب اكرام براى زيد نيست . مگر آنكه هر دو شرط ، محقّق شود .
( 2 ) - مثلا يك دليل فرموده است : « اذا اجنبت فاغتسل » و دليل ديگر « اذا مسست ميّتا فاغتسل » و حال فقط مسّ ميّت صورت گرفته است . بديهى است چون يك سبب محقّق شده ، يك مسبّب نيز خواهد داشت .