724 - در صورت دوم يعنى محمول ، خود همان امر خارجى نباشد بلكه امر خارجى ديگر غير از اين امرى كه ماهيّت با آن مقايسه شده باشد ، « 1 » ماهيّت را چگونه بايد اعتبار كرد ؟ ( و ان كان هذا الغير . . . الى شىء غير محمولها )
ج : مىفرمايد : در اين صورت مىتوان ماهيت را به هر سه قسم اعتبار كرد :
1 - به نحو به شرط شىء : مثل جواز تقليد از مجتهد به شرط داشتن عدالت . « 2 »
2 - به نحو به شرط لا : مثل وجوب نماز ظهر در روز جمعه به شرط عدم حضور امام ( ع ) . « 3 »
3 - به نحو لا به شرط قسمى : مثل جايز بودن سلام بر مؤمن مطلقا در قياس با عدالت مثلا .
يعنى جواز سلام بر مؤمن نه مشروط است به عادل بودن مؤمن و نه مشروط است به عدم عدالت . بنابراين ، سلام بر مؤمن جايز است چه عادل باشد و چه نباشد . « 4 »
هامش
( 1 ) - مثلا مجتهد را به لحاظ عدالتش لحاظ مىكنيم ولى عدالت را محمول قرار نمىدهيم بلكه واسطه حمل يعنى واسطهء براى حكم به جواز تقليد قرار داده شده و گفته مىشود : « المجتهد العادل يجوز تقليده » در اينجا جواز تقليد امر خارجى ديگرى بوده كه به واسطه عدالت كه باز امر خارجى ديگرى براى ماهيّت مجتهد بوده كه بر اين ماهيّت حمل شده است .
( 2 ) - مثال قبلى .
( 3 ) - مثلا وجوب نماز ظهر را به لحاظ روز جمعه كه از عوارض خارجيه بوده لحاظ كرده ولى همين يوم جمعه را محمول قرار نداده بلكه محمول را عدم حضور امام ( ع ) قرار داده كه وجوب نماز ظهر جمعه نسبت به عدم حضور امام ( ع ) به شرط لا خواهد بود . يعنى گفته مىشود : « صلاة الظهر يوم الجمعة واجبة عند عدم حضور الامام » .
( 4 ) - مثلا ماهيّت مؤمن در مقايسه با عدالت كه از عوارض خارجيّه بوده لحاظ شود ولى همين امر خارجى يعنى عدالت ، محمول قرار نگيرد و بلكه واسطه براى جواز سلام و حمل آن بر مؤمن قرار داده شده و گفته شود : « السّلام على المؤمن جايز مطلقا » . يعنى سلام بر مؤمن جايز است اعمّ از اينكه عادل باشد يا عادل نباشد .