الّذى لا اختلاف فيه : ضمير در « فيه » به « المتسالم عليه » برگشته و اين عبارت صفت براى آن مىباشد .
و لا اشتباه : يعنى « و لا اشتباه فيه » .
الاوّل انّ المقصود الخ : يعنى « الامر الاوّل انّ الخ » كلمهء « الاوّل » مبتدا و بدل اوّل تفصيلى براى « امران » و عبارت « انّ الخ » تأويل به مصدر رفته و خبر مىباشد
جميع ما عداها : ضمير در « عداها » به ماهيّت برگشته و مقصود از ماء موصوله ، قيودات مىباشد .
على ذاتها و ذاتيّاتها : هر دو ضمير مؤنّث به ماهيّت برگشته و مقصود از ذات ، خود ماهيّت و مقصود از « ذاتيّات » اجزاى ماهيّت مثل جنس و فصل مىباشد .
الثانى انّ المقصود الخ : كلمهء « الثانى » مبتدا و بدل تفصيلى دوّم براى « امران » بوده و ساير نكات دستورى همانند قبلى است .
لا به شرط الّتى تكون الخ : كلمهء « لا به شرط » صفت براى « ماهيّت مأخوذه » بوده و موصول « الّتى » با صلهء خودش ، صفت بعد از صفت بوده و ضمير در « تكون » به ماهيّت اخذشدهء لا به شرط برمىگردد .
و من هنا سمّى مقسما : مشاراليه « هنا » مقسم واقع شدن ماهيّت لا به شرط مقسمى بوده و ضمير نايب فاعلى در « سمّى » به لا به شرط مقسمى برگشته و كلمهء « مقسما » مفعول دوّم مىباشد .
اذا ظهر ذلك : مشاراليه « ذلك » مقصود از دو ماهيّت مىباشد .
تكون بنفسها : ضمير در « تكون » و در « بنفسها » به ماهيّت برمىگردد .
لا تخلو من حالتين و هما : ضمير در « لا تخلو » به ماهيّت و ضمير « هما » به « حالتين »
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 490
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٤٩٠