( ماهيّت ) و ذاتيّات آن ( ماهيّت ) و آن ( ماهيّت ) ماهيّت مهمله است .
2 - لا به شرط مقسمى است و آن ( لا به شرط مقسمى ) ماهيّتى است كه مىباشد ( ماهيّت ) مقسم براى اعتبارات سهگانه . يعنى ماهيّت مقايسه شده به آنچه ( قيدى ) كه آن ( قيد ) خارج از ذات آن ( ماهيّت ) است . و مقصود به لا به شرط در اينجا ( مقسمى ) لا به شرط چيزى از اعتبارات سهگانه است - يعنى لا به شرط اعتبار به شرط چيزى ، و نه اعتبار به شرط لا و نه اعتبار لا به شرط - نه اينكه همانا مراد به لا به شرط در اينجا ( مقسمى ) ، لا به شرط مطلق از هر قيد و حيثيّتى است . و نيست اين ( لا به شرط مقسمى ) اعتبارى ذهنى در مقابل اين اعتبارات ، بلكه نيست براى اين ( لا به شرط مقسمى ) وجودى در عالم ذهن مگر به وجود يكى از اين اعتبارات ، و نيست تعيّنى براى اين ( لا به شرط مقسمى ) به نحو مستقلّ مگر تعيّنات آنها ( اعتبارات سهگانه ) و گرنه هرآينه نمىبود ( لا به شرط مقسمى ) مقسم .
3 - لا به شرط قسمى است و آن ( لا به شرط قسمى ) اعتبارات سهگانه از اعتبارات ماهيّت مقايسه شده به آن چيزى ( قيدى ) است كه آن ( قيد ) خارج از ذات آن ( ماهيّت ) است .
پس روشن شد همانا « ماهيّت مهمله » چيزى است و « لا به شرط مقسمى » چيز ديگرى ، چنان كه روشن شد همچنين اينكه همانا دوّمى ( لا به شرط مقسمى ) معنايى نيست براى اينكه قرار داده شود ( دوّمى ) از اعتبارات ماهيّت بر وجهى كه ثابت شود حكمى براى ماهيّت به اعتبار آن ( دوّمى ) يا وضع شود براى آن ( دوّمى ) لفظى به لحاظ آن ( دوّمى ) .
نكات دستورى و توضيح واژگان
و توضيح ذلك : مشاراليه « ذلك » جواب ما مبنى بر متباين و مختلف بودن دو اصطلاح ماهيّت مهمله و ماهيّت لا به شرط مقسمى مىباشد .
انّه : ضمير در « انّه » به معناى شأن مىباشد .