امام ( ع ) مىفرمايد : « كلّ ماء طاهر الّا ما تغيّر طعمه او لونه او ريحه » حال در معناى خاصّ يعنى « الّا ما تغيّر طعمه او لونه او ريحه » شكّ مىشود كه آيا مراد از تغيّر و به عبارت ديگر معناى تغيّر عبارت از تغير حسى « 1 » فقط بوده يا معناى تغيّر علاوه بر تغيّر حسّى شامل تغيّر تقديرى « 2 » نيز مىشود ؟ و يا اينكه گفته شود : « احسن الظّنّ الّا بخالد » « 3 » حال در معناى خاصّ يعنى « خالد » كه مستثناى متّصل بوده شكّ مىشود كه مقصود از « خالد » آيا خالد بن بكر بوده يا خالد بن سعد مىباشد . « 4 »
623 - توضيح اجمالى شبههء مصداقيّهء مخصّص با مثال آن چگونه مىباشد ؟ ( - الشّبهة المصداقيّة و هى . . . على طهارته )
ج : مىفرمايد : شبههء مصداقيّه در موردى است كه مفهوم خاصّ ، مجمل نبوده و شكّ از
هامش
( 1 ) - تغيّر حسّى آن است كه به حواس ظاهره مثلا با چشم مىتوان تغيير رنگ آب را ديد و با حسّ شامّه بوى آب را حسّ كرده و درك نمود و با قوّهء ذائقه و چشائيّه مزّهء آب را حسّ كرد كه آيا رنگ ، بو و مزّهء آب از حالت طبيعى و اوّليّه خارج شده است يا نه ؟
( 2 ) - تغيير تقديرى كه مقصود از آن تقدير فرضى است . مثلا اگر در آبى مقدارى شيرهء نجس به خون ريخته شود و رنگ آب قرمز شود ، گفته مىشود اگر خون تنها در اين آب ريخته شود رنگش قرمز مىشود و يا اگر آبى رنگش قرمز است حال اگر خون در آن ريخته شود گفته مىشود ، اگر اين آب رنگش قرمز نبود به واسطهء خون قرمز مىشد . يا اگر آبى در مجاورت اشياى متعفّن قرار گرفته و بويش تغيير كرده است حال اگر ميتهاى در آن بيفتد پس از مدّتى مىتوان گفت ؛ اگر بوى اين آب قبلا متعفّن نشده بود به واسطهء ميته بويش تغيير كرده و متعفّن مىشد .
( 3 ) - در ادبيات آمده است ؛ حذف متعلّق مفيد عموم است . در اينجا نيز متعلّق حسن ظنّ محذوف بوده و مفيد عموم است . يعنى « احسن الظّنّ بكلّ فرد الّا بخالد » و دليل بر عموم نيز استثناى در كلام است .
زيرا استثناء وقتى است كه عامّى باشد و بعد آن را تخصيص زد .
( 4 ) - هر دو مثال مصنّف مربوط به مخصّص متّصل مىباشد .