فاقطعوا ايديهما . مائده / 38 » . « 1 »
مفهوم لقب نيز عبارت است از منتفى بودن حكم نسبت به موضوعى ديگر كه لقب ياد شده ، شامل آن نمىشود . « 2 »
561 - نظر مصنّف نسبت به مفهوم داشتن لقب چيست ؟ ( و بعد ان . . . فى الانحصار )
ج : مىفرمايد : وقتى در دلالت وصف بر مفهوم ، اشكال كرده و گفتيم دلالت بر مفهوم ندارد ، دلالت نداشتن لقب بر مفهوم ، اولى و سزاوارتر است . زيرا موضوع حكم به عنوان موضوع بودن ، دلالت ندارد كه حكم ، مشروط و معلّق به آن بوده و موضوع ، علّت براى حكم
هامش
( 1 ) - لقب در ادبيّات ، قسيم براى كنيه و اسم علم بوده و مراد از آن ، كلمهاى است كه يا دلالت بر مدح دارد مثل عالم ، متّقى و يا دلالت بر ذمّ دارد مثل فاجر و فاسق . ولى در علم اصول مراد از لقب ، شامل هر سه قسم از اسم علم ، كنيه و لقب مىشود . به عبارت ديگر ، هراسم مشتقّ يا جامدى بوده كه موضوع حكم قرار گيرد ، اعمّ از اينكه در كلام ، ركن باشد مثل مسند اليه يا غير ركن مثل فاعل و مفعول .
بنابراين مثالهايش چنين است :
الف : اسم و ركن كلام باشد : « زيد يجب اكرامه » يا « زيد عالم » .
ب : اسم و ركن نباشد ( فاعل و مفعول ) : « جاء زيد » و « اكرم زيدا » .
ج : كنيه و ركن كلام باشد : « ابو جعفر يجب اكرامه » يا « ابو جعفر عالم » .
د : كنيه و ركن كلام نباشد ( فاعل و مفعول ) : « جاء ابو جعفر » و اكرم ابا جعفر » .
ر : لقب و ركن كلام باشد : « السّارق و السّارقة فاقطعوا ايديهما » يا « العالم زيد » .
ه : لقب و ركن كلام نباشد ( فاعل و مفعول ) : « جاء العالم » و « اكرم العالم » .
( 2 ) - مثلا مفهوم آيهء شريفه چنين است : « لا يجب قطع اليد فى غير السّارق و السّارقة » يعنى در غير سارق و سارقه ، قطع يد واجب نمىباشد . بنابراين اگر دليل ديگرى ، قطع يد را در مورد ديگرى ، واجب كرد ، منطوقش با مفهوم آيهء شريفه در تعارض بوده و بايد به قواعد باب تعارض رجوع كرد .