باب محدود كردن به عدد و مفهوم داشتن آن باشد . « 1 » بنابراين ، حقّ آن است كه ، محدود كردن موضوع به عدد ، دلالت بر مفهوم نمىكند .
560 - مقصود از لقب چه بوده و معناى مفهوم لقب چيست ؟ ( المقصود باللّقب . . عموم الاسم )
ج : مىفرمايد : مقصود از لقب ، هراسم مشتقّ يا جامدى است كه موضوع حكم قرار گيرد ، همچون فقير در « اطعم الفقير » و سارق و سارقه در قول خداوند متعال « السّارق و السّارقة
هامش
از پنجاه مسكين اشكالى نداشته و در بعضى موارد چهبسا بهتر هم باشد . مثلا مولى به عبدش مىفرمايد : « لا تشتر لى السّيارة باكثر من الف درهم » ماشين را برايم به بيشتر از هزار درهم نخر . حال اگر به كمتر از آن خريدارى شود ، نه اينكه اشكالى نداشته بلكه كار پسنديدهاى از عبد خواهد بود .
ج : قرينه باشد كه نسبت به هر دو طرف اقلّ و اكثر ، لا به شرط است : مثل « ان تستغفر لهم سبعين مرّة فلن يغفر اللّه لهم . توبه / 80 » در اينجا چون ذكر عدد ، موضوعيّت نداشته بلكه ذكر عدد براى نشان دادن قبح عمل و نابخشودنى بودن عمل بوده ، بنابراين معنايش اين نيست كه كمتر يا بيشتر از هفتاد بار استغفار شود خداوند ، آنان را مىبخشد بلكه در اين صورت هم نمىبخشد .
د : قرينه باشد كه نسبت به هر دو طرف اقلّ و اكثر ، به شرط لا مىباشد : يعنى تحديد به عدد به ملاحظهء هر دو طرف اقلّ و اكثر مىباشد . مثل « صمّ للرّؤية و افطر للرّؤية » يعنى وجوب روزهء ماه رمضان از رؤيت هلال اوّل ماه تا رؤيت هلال آخر ماه يعنى سى روز نه بيشتر و نه كمتر مىباشد .
مصنّف مىفرمايد اين چهار مورد ( كه تنها مورد « د » را در كتاب آورده ) اگرچه داراى مفهوم يا عدم مفهوم مىباشد ولى چون دلالتشان به كمك قرينه بوده از محلّ نزاع خارج است .
( 1 ) - زيرا بحث در جايى است كه هيچ قرينهاى در كلام نبوده و مولى بفرمايد « صم ثلاثة ايّام من كلّ شهر » بحث است ؛ آيا اين كلام دلالت دارد بر اينكه بيشتر از سه روز مستحبّ نباشد تا اگر دليل ديگرى گفت : « صم اربعة ايّام من كلّ شهر » منطوقش با مفهوم دليل قبلى در تعارض باشد يا نه ؟
مصنّف مىفرمايد : حقّ آن است كه مفهوم ندارد .