فانّه لو فعلها : ضمير در « انّه » و ضمير فاعلى در « فعلها » به مكلّف و ضمير مفعولى در « فعلها » به طبيعت برمىگردد .
ما كان ممتثلا : ضمير در « كان » به مكلّف برمىگردد .
فيتحقّق : ضمير در « يتحقّق » به امتثال امر برمىگردد .
و ليس هذا الفرق : يعنى فرق در مقام امتثال .
و دلالتهما : ضمير در « دلالتهما » به « صيغتين » يعنى صيغه « لا تفعل » و صيغه « افعل » برمىگردد .
بل ذلك : مشار اليه « ذلك » فرق در مقام امتثال مىباشد .
لم نذكر هنا : مشار اليه « هنا » مبحث نواهى مىباشد .
ما اعتاد المؤلّفون ذكره : ضمير در « ذكره » كه مفعول « اعتاد » بوده به ماء موصوله برمىگردد .
من بحثى اجتماع الخ : كلمهء « بحثى » در اصل « بحثين » بوده كه نونش به اضافه افتاده و كلمه « من الخ » بيان ماء موصوله مىباشد .
لانّهما : ضمير « انّهما » به بحث اجتماع امر و نهى و دلالت نهى بر فساد برمىگردد .
و ليس هما : ضمير « هما » مانند قبلى است .
و كذلك الخ : مشار اليه « ذلك » از مباحث عقلى بودن مىباشد .
ليست . . . ايضا : ضمير در « ليست » به مقدّمه واجب ، مسئله ضد و مسئله اجزاء برمىگردد و مقصود از « ايضا » همچون بحث اجتماع امر و نهى و دلالت نهى بر فساد مىباشد .
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 769
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٧٦٩