انّها عبارة الخ : ضمير در « انّها » به كلمه نهى برمىگردد .
ردعه عنه : ضمير مستتر در « ردعه » فاعل و به عالى برگشته و ضمير مفعولى و مجرورى آن نيز به دانى و ضمير در « عنه » به فعل برمىگردد . يعنى « ردع العالى للدّانى عن الفعل » و كلمه « زجر » و « ردع » هر دو به معناى بازداشتن ، جلوگيرى كردن ، منع كردن و دور كردن مىباشد .
و لازم ذلك : مشار اليه « ذلك » بازداشتن و دور كردن ( زجر و ردع ) مىباشد .
فيكون التّفسير الاوّل : مقصود « طلب عالى از دانى ترك فعل را » مىباشد .
على ما سيأتى توضيحه : ضمير در « توضيحه » به ماء موصوله برمىگردد .
انّما الفرق بينهما : ضمير در « بينهما » به امر و نهى برمىگردد .
و عليه الخ : ضمير در « عليه » به مقصود در نهى ، الزام به ترك بوده برمىگردد .
شرح ( پرسش و پاسخ )
436 - مقصود از مادّه نهى چه بوده و به چه معناست ؟ ( و المقصود بها . . و ردعه عنه )
ج : مىفرمايد : مقصود از مادّهء نهى « 1 » همچون مادّه امر ، كلمه نهى بوده و معناى كلمه نهى آن است كه فردى بالاتر ، از شخصى پائينتر طلب مىكند ترك عملى « 2 » را
هامش
( 1 ) - مثل آنكه آمر عالى به دانى بگويد « انهاك عن هذا الفعل » يا « نهى زيد عمرا عن الفعل الكذائي » .
( 2 ) - صاحب فصول در « الفصول الغروية 119 » و محقّق آخوند خراسانى در « كفاية الاصول ، 1 / 232 المقصد الثانى » نهى را چنين تعريف كردهاند ، چنانچه قدما مثل شيخ در « عدة الاصول ، 1 / 255 » و صاحب قوانين در « قوانين الاصول 1 / 135 ، 136 » نيز چنين تعريف كردهاند .