مقدّمهاش ، همچون واجب مطلق ، فعلى شده و تكليف متوجّه مكلّف بوده و برعهده او فعليّت پيدا مىكند . « 1 »
381 - فعليّت وجوب و تكليف بر چند قسم است ؟ ( فيتوجّه . . . على وجهين )
ج : مىفرمايد : فعليّت وجوب و تكليف به دو قسم متصوّر است . « 2 »
382 - قسم اوّل از فعليت وجوب چگونه بوده و آن را چه نامند ؟ ( 1 - أن تكون . . . ايضا )
ج : مىفرمايد : آن است كه فعليّت وجوب ، مقارن و همزمان با فعليّت واجب مىباشد . به اين معنا كه زمان واجب همان زمان وجوب بوده و اين قسم را واجب منجز نامند . همانند نماز بعد از داخل شدن در وقت . زيرا بعد از داخل شدن در وقت ، هم وجوب نماز و هم واجب يعنى خود نماز فعلى مىباشد . « 3 »
383 - قسم دوّم از فعليّت وجوب چگونه بوده و آن را چه نامند ؟ ( 2 - أن تكون . . . وجب الحجّ )
هامش
( 1 ) - مثلا در حجّ وقتى مكلّف ، شرط استطاعت را پيدا كرد و مستطيع شد ، وجوب حج برعهدهء او فعليّت پيدا كرده و وجوب حجّ براى او از مقام جعل و انشاء در مرتبهء فعليّت قرار مىگيرد .
بنابراين مكلف بايد اقدام به انجام مقدّمات واجب نمايد .
( 2 ) - تقسيم واجب به معلّق و منجّز از مخترعات و ابداعات صاحب فصول « الفصول الغرويّة / 79 » مىباشد . مصنّف با اين بيان كه فعليّت وجوب بر دو قسم بوده وارد مىشود در تقسيم واجب به معلّق و منجّز كه صاحب فصول مبتكر آن بوده و مورد انكار و تأييد از طرف سايرين قرار گرفته است . مثل شيخ در « مطارح الانظار . 51 » و محقّق نائينى در « فوائد الاصول 1 / 186 - 189 » .
( 3 ) - واجب منجز : يعنى وجوب واجب به عهدهء مكلف بوده و حصول و تحقّق آن در خارج متوقّف بر امر غير اختيارى نباشد اعمّ از اينكه اصلا معلق و موقوف بر امر غير اختيارى نبوده و يا اگر معلّق باشد ، بر امر مقدور باشد . مثل نماز بعد از داخل شدن وقت كه وجوبش فعلى و واجب هم فعلى است . هرچند نماز متوقّف بر حصول طهارت است ولى طهارت امر مقدور است .