من انّها لا تدلّ : ضمير در « انّها » و ضمير در « تدلّ » به صيغه افعل برمىگردد .
من حيث هى : ضمير « هى » به طبيعت برگشته و منظور ، طبيعت بدون خصوصيّات آن مىباشد .
على كلّ منهما : ضمير در « منهما » به مرّه و تكرار برمىگردد .
فانّه يقتضى : ضمير در « انّه » و « يقتضى » به اطلاق برمىگردد .
و تفضيل ذلك : مشار اليه « ذلك » اقتضاى اطلاق كه اكتفاء به مرّه بوده مىباشد .
لا يخلوا الخ : ضمير در « لا يخلوا » به مطلوب مولى برمىگردد .
فيها من ناحية جواز الاكتفاء : ضمير در « فيها » به وجوه ثلاثه برگشته و مقصود از « الاكتفاء » اكتفاء به مرّه مىباشد .
1 - ان يكون المطلوب صرف الخ : يعنى « الاوّل ان يكون الخ » كلمهء « الاوّل » مبتدا و عبارت « ان يكون الخ » تأويل به مصدر رفته و خبر و كلمهء « المطلوب » اسم « يكون » و كلمهء « صرف » خبر آن مىباشد .
بمعنى انّه يريد : ضمير در « انّه » و « يريد » به مولى برمىگردد .
الّا يبقى مطلوبه معدوما : ضمير در « مطلوبه » به مولى برگشته و كلمه « الّا يبقى » نيز در اصل « ان لا يبقى » بوده و تأويل به مصدر رفته و مفعول « يريد » مىباشد . يعنى « يريد عدم بقاء مطلوبه معدوما » .
بل يخرج من ظلمة الخ : كلمه « يخرج » عطف به « يبقى » بوده و ضمير در آن به « مطلوبه » مطلوب مولى برمىگردد .
و لو بفرد واحد : يعنى « و لو كان خروجه ( خروج مطلوبه ) بفرد واحد » .
حينئذ : يعنى « حين اذ كان المطلوب صرف وجود الشّيء » .
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 597
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٥٩٧