شرح ( پرسش و پاسخ )
321 - با توجه به تقسيمات اوّليّه براى واجب آيا حكم كردن بوجوب با قياس به هريك از خصوصيّات تقسيمات اوّليّه داراى چند احتمال در واقع خواهد بود و بيان آن كدام است ؟ ( فاذا نظرنا الى . . . الواقع و الثبوت )
ج : مىفرمايد : وجوب واجب در تقسيمات اوّليّه نسبت به هريك از خصوصيّاتى كه ممكن است فرض اعتبار يا عدم اعتبارش در واجب از سه حال خارج نيست :
1 - وجوب واجب ، مقيّد به وجود اين خصوصيّت بوده كه به آن واجب به شرط شىء گفته مىشود . مثل شرط طهارت ، ساتر و غير اينها كه واجب را نسبت به اين خصوصيّات به شرط شىء مىنامند . يعنى نماز و واجبى كه وجوبش مشروط به وجود طهارت ، ركوع و مانند اينها مىباشد .
2 - وجوب واجب ، مقيّد به عدم اين خصوصيّت باشد و چنين واجبى را نسبت به اين خصوصيّت به شرط لا مىنامند مثل نماز كه وجوبش مقيّد است به عدم سخن گفتن و قهقهه و حدث و ساير چيزهايى كه نماز را از نماز بودن خارج كند .
3 - وجوب واجب ، نسبت به اين خصوصيّت مطلق باشد . يعنى واجب ، نسبت به اين خصوصيّت نه مقيّد به وجود آن و نه مقيّد به عدم آن باشد . اين واجب را لا به شرط مىنامند . مثل مشروط نبودن نماز نسبت به قنوت . چرا كه وجوب نماز ، مقيّد نيست نه به وجود قنوت و نه به عدم قنوت .
اين احتمالات سهگانه براى واجب در تقسيمات اوّليّه در مقام ثبوت و واقع