تثنيه و جمع جايز مىدانند چيست ؟ ( و الصحيح . . . كالمفرد )
ج : مىفرمايد : رأى صحيح در نزد ما آن است كه استعمال لفظ تثنيه و جمع در اكثر از معناى واحد همچون لفظ مفرد جايز نبوده و ممتنع مىباشد .
187 - دليل مصنّف به استدلال گروهى كه استعمال لفظ را در اكثر از معناى واحد در تثنيه و جمع جايز مىدانند به دليل آنكه تثنيه و جمع براى افادهء تعدّد وضع شدهاند چيست ؟ ( و الدّليل انّ . . . فرد ان منها )
ج : مىفرمايد : اگرچه تثنيه و جمع براى افادهء تعدّد وضع شدهاند ولى افادهء تعدّد كردن تثنيه و جمع به جهت وضع هيئت تثنيه و جمع در مقابل مادّهء آن يعنى لفظ مفردى كه تثنيه و جمع برآن داخل و عارض شده مىباشد . بنابراين هيئت تثنيه و جمع دلالت بر افادهء تعداد از مادهء خودش كه لفظ مفرد بوده مىكند . مثلا وقتى گفته مىشود « رايت عينين » يا « رايت العيون » از مادهء آنها كه « عين » بوده اگر ارادهء چشم شده باشد معناى « عينين » مىشود دو چشم و معناى « عيون » مىشود سه چشم و بيشتر و اگر از « عين » ارادهء چشمه شده باشد معناى تثنيه ، دو چشمه و معناى جمع ، سه چشمه و بيشتر مىباشد . بنابراين ، افادهء تعداد كردن تثنيه و جمع با قياس به مادهء آن يعنى لفظ مفرد بوده كه بايد ديد از آنچه اراده شده است . « 1 »
188 - اگر افادهء تعداد كردن تثنيه و جمع با قياس به مفرد آنها باشد بنابراين اگر از لفظ
هامش
( 1 ) - علماى ادب دو چيز را در تثنيه و جمع همهء الفاظ و در همهء موارد شرط مىدانند . الف :
وحدت لفظ يعنى تثنيه و جمع هر لفظى بايد از همان لفظ مفرد باشد . ب : وحدت معنا يعنى تثنيه و جمع هر لفظى بايد تثنيه و جمع معناى همان لفظ مفرد باشد .