شرح ( پرسش و پاسخ )
119 - اسباب دلالت الفاظ بر معانى كدام بوده ، نظر مصنّف چيست ؟ ( دلالة كلّ . . . او المقاليّة )
ج : در دلالت الفاظ بر معانى دو قول است :
1 - الفاظ و معانى همچون ساير مخلوقات ، قديم بوده و مخلوق خداوند ازلى و قديم است كه اين قول اشاعره بوده و مورد قبول مصنّف نبود .
2 - الفاظ و معانى حادث بوده و محتاج به اسباب حدوث مىباشند . مصنف از اين قسمت با فرض آنكه الفاظ و معانى حادث بوده و هر حادثى محتاج به دليل و سبب مىباشد مىفرمايد : دلالت هر لفظى بر معنايى بايد سببى داشته باشد و سبب دلالت كردن يك لفظ بر يك معنا از سه حالت خارج نيست :
الف : مناسبت و ارتباط ذاتى بين لفظ و معنا بوده و دلالت آن به وضع واضع نباشد .
مثل دلالت داشتن دود بر وجود آتش . و به عبارت ديگر دلالت الفاظ بر معانى عقلى بوده و نه قراردادى .
ب : مناسبت و ارتباط وضعى و قراردادى وجود دارد . يعنى دلالت لفظ مثلا « اسد » بر حيوان مفترس به سبب وضع و قرارداد واضع مىباشد .
ت : به سبب قرينه حاليه يا مقاليّه يعنى لفظيّه . مثلا در مثال « رايت اسدا يرمى » لفظ « يرمى » قرينهء لفظيّه بوده كه لفظ « اسد » دلالت بر رجل شجاع مىكند و نه حيوان مفترس . و يا در مثال « اكرم عبدا » قرينه حاليه يعنى صدور كلام از شخص حكيم كه بدون قرينه آن را آورده ، دليل برآن است كه معناى « عبد » مطلق بوده و همهء مصاديق را شامل مىشود . چرا كه اگر افرادى خاصّ منظور بوده ، حال كلام كه صدور آن از