86 - اختلاف و اتّفاق علما در استعمال لفظ در معنا چيست ؟ ( و هذا . . . المجازىّ )
ج : همهء علما اتّفاق نظر دارند در تعريفى كه براى استعمال حقيقى ، مجازى و غلط شد و اينكه استعمال لفظ در معناى مجازى صحيح است . ولى اختلافشان در نحوهء استعمال مجازى است كه آيا صحّت چنين استعمالى ، مشروط به اجازهء واضع بوده و يا ذوقى و بستگى به استحسان طبع دارد .
87 - اينكه صحّت استعمال مجازى مشروط به اجازهء واضع بوده و يا استحسان طبع به چه معناست ؟ ( فى انّ . . . و الّا فلا )
ج : اگر صحّت استعمال مجازى ، مشروط به اجازهء واضع باشد به اين معناست كه اگر واضع در حال وضع گفت : لفظ اسد را وضع مىكنم براى حيوان مفترس و اجازه مىدهم كه در هر معنايى كه مناسب با اين معنا بوده و بينشان يكى از علاقههاى مذكور در علم بيان باشد نيز استعمال شود آنوقت استعمال لفظ « اسد » در رجل شجاع صحيح است .
اگر صحّت استعمال مجازى به دليل طبع و ذوق و پسنديده بودن چنين استعمالى در نزد عرف باشد آنوقت استعمال لفظ در معناى غير موضوع له حتى با منع واضع نيز صحيح است اگر در نظر عرف و ذوق عرفى ، مستحسن باشد .
88 - در صحّت استعمال مجازى چند قول بوده و نظر مصنّف چيست ؟ ( و الارجح . . .
الثّانى )
ج : دو قول : گروهى آن را به دليل وضع و اجازهء واضع و گروهى به استحسان طبع و ذوق عرفى مىدانند . در نظر مصنّف قول ارجح ، قول به استحسان ذوق و طبع مىباشد .
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 150
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص١٥٠