لا معانى لها : ضمير در « لها » به حروف برمىگردد .
و كذلك القول الاوّل : مقصود از « كذلك » همچون روشن شدن بطلان قول دوّم مىباشد .
و يردّ هذا القول ايضا : كلمه « هذا » در محل نصب و مفعول « يردّ » و « القول » نيز مشار اليه و بدل آن مىباشد .
انّه لو صحّ اتّحاد الخ : ضمير در « انّه » به معناى شأن بوده و « انّ » با اسم و خبرش تأويل به مصدر رفته و فاعل « يردّ » مىباشد .
مع انّه لا يصحّ بالبداهة : ضمير در « انّه » و « لا يصحّ » به استعمال هريك از اسم و حرف بهجاى ديگرى برمىگردد .
حتّى على نحو المجاز : يعنى « حتّى لا يصحّ على نحو المجاز » .
بانّه لا يصحّ [ استعمال ] احدهما : ضمير در « انّه » به معناى شأن بوده و ظاهرا فاعل « لا يصحّ » كلمهء « استعمال » باشد كه از قلم افتاده است . در اين صورت كلمه « احدهما » مجرور چون مضاف اليه براى كلمه « استعمال » بوده و ضمير در « احدهما » در اين صورت به اسم و حرف برمىگردد . و اگر فاعل « لا يصحّ » كلمه « احدهما » باشد در اين صورت مرفوع و ضمير در آن به « الظّرفيّة » و « فى » برمىگردد .
لانّ الواضع اشترط الّا يستعمل : ضمير در « اشترط » به واضع برگشته و « الّا يستعمل » نيز « ان لا يستعمل » مىباشد .
عند لحاظ معناه مستقلّا : ضمير در « معناه » به « لفظ الظّرفيّة » برمىگردد .
عند لحاظ معناه غير مستقلّ و آلة لغيره : ضمير در « معناه » و « لغيره » به « لفظ فى »
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 124
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص١٢٤