ادمة ، كدرة ، بلجة ، زرقة " .
وزن " فعال و فعيل " براى اصوات يا افعالى كه در آنها صوت است ، مانند " صراخ ، سعال ، زحار ، بغام ، صهيل ، ضباح ، صخيد ، نعيب ، نعاق ، ازاز ، نعيق ، بكاء ، صريخ " .
اينها قياس مصادر ثلاثى مجرد است برحسب معانى ، و بعضى قياس و قاعدة را برحسب لازم و متعدّى گفتهاند ، و بعضى برحسب ابواب ششگانه آوردهاند ، ولى چون هيچكدام كلّيّت ندارد و موارد تخلّف در آنها بسيار است فائدهاى در تفصيل آنها نيست .
2 - " مصدر غير ثلاثى مجرّد " و آن بطور كلّىّ قياسى است ، چنانچه در مبحث افعال در ابواب ثلاثى مزيد و رباعى مجرد و مزيد بيان شد .
3 - " مصدر ميمىّ " و آن در ثلاثى مجرد بر چند وزن است :
" مفعل " مانند " مضرب ، مسجد ، مقتل ، مفتح ، مبرز " كه بمعنى :
ضرب ، سجود ، قتل ، فتح ، بروز مىباشد ، و اين وزن قياسى است ، از هرفعلى جائز است استعمال شود .
" مفعل " و اين وزن در معتلّ الفاء واوى قياسىّ است ، مانند " مورد ، موضع ، موقع " كه بمعنى : ورود ، وضع ، وقوع است ، و از فعل صحيح به ندرت آمده است ، مانند " مرجع " بمعنى : رجوع ، و از معتل العين بسيار آمده ولى قياسى نيست ، مانند " " محيض ، مجىء ، مقيل ، مبيت ، مشيب ، مزيد ، مسير و مصير " .
" مفعل " اين وزن قياسى نيست ، و چند لفظى بيش شنيده نشده ،
علوم العربية — صفحة 348
مساهمون: هاشم حسيني تهرانى
ص٣٤٨