مشتقّات موجود باشد ، و مادّه با هيئت ممكن نيست در هيئت ديگرى واقع گردد ، و مشتقّات هشت قسم است : " مصدر ، اسم فاعل ، اسم مفعول ، صفة مشبهة ، صيغه مبالغة ، اسم تفضيل ، اسم زمان و مكان ، اسم آلت " و غير اينها هرچه هست جامد است ، و مشتقّات را در هشت فصل توضيح ميدهيم .
( مصدر )
و آن ده گونه است :
1 - " مصدر ثلاثى مجرد " و آن دلالت مىكند بر حدث و نسبتش به ذاتى ، زيرا حدث مستدعى ذات است ، بر خلاف ذات كه از جنبه مفهوم مستدعى حدث نيست ، گرچه درواقع حدثهائى به آن متعلّق باشد ، و ديگر اقسام مصدر نيز همين دلالت را دارد با زيادهاى در بعضى از آنها ، چنانچه بيان خواهد شد ، و مصدر ثلاثى مجرد قياسىّ نيست ، جز در بعضى موارد بطور اكثريّت ، و امثله اوزان آنها از اين قرار است :
" نصر ، فكر ، بعد ، طلب ، هدى ، صغر ، خنق " ، " رحمة ، حمرة ، عبرة ، غلبة ، سرقة " در اينها تاء زائد است ، " ذكرى ، دعوى ، بشرى " در اينها الف زائد است ، " غفران ، حرمان ، ليّان ، نزوان " در اينها الف و نون زائد است ، " ذهاب ، سؤال ، صراف " در اينها الف زائد است ، " زهادة ، دراية ، بغاية " در اينها الف و تاء زائد است ، " دخول ، قبول " در اينها واو زائد است ، " صعوبة " در اين واو و تاء زائد است ، " صهيل " در اين ياء زائد است ، " شبيبة " در اين ياء و تاء زائد است ، " صيرورة " در اين واو و راء دوم و تاء زائد است ، " تهلكة " در اين تاء اول و تاء آخر زائد است ،