" تبيان ، ترحال " در اينها تاء و الف زائد است ، " علانية " در اين الف و ياء و تاء زائد است ، " اكذوبة " در اين همزة و واو و تاء زائد است ، " كراهية " در اين الف و ياء و تاء زائد است ، " سودد " دال دوم زائد است " حثّيثّى " در اين ثاء و ياء و الف زائد است ، " رهبوت " واو و تاء زائد است ، و رسم الخطّ در اين وزن آن است كه تاء را كشيده مينويسند ، اينها اوزان مشهور و كثير است ، و غير اينها اوزانى نامشهور و قليل هست .
اما موارد قياسىّ اين اوزان كه بطور اكثريّت است بدين قرار مىباشد :
وزن " فعل " براى افعال متعدّى است ، مانند " ضرب ، قتل ، اكل ، نصر ، صرف ، جعل ، رفع ، رمى ، ترك ، كسر " .
وزن " فعل " براى اوصاف است ، مانند " مرض ، فرح ، حسد ، كرم ، طلب ، سخط ، طمع ، غضب ، سفه ، جزع ، تعب ، هوى ، كسل ، حزن ، حذر ، سقم ، شرف ، طرب ، عدم " .
وزن " فعالة و فعالة " براى صنعت و حرفة و هنر است ، مانند " كتابة ، صناعة ، زراعة ، فلاحة ، دلالة ، دباغة ، تجارة ، نجارة ، خياطة ، صياغة ، حياكة ، دراسة " .
وزن " فعلان " براى حركت و اضطراب است ، مانند " ضربان ، غليان ، دوران ، نزوان ، جولان ، طوفان " .
وزن " فعال " براى گريختن و خوددارىكردن است ، مانند " فرار ، اباق ، جماح ، نفار ، شراد ، اباء " .
وزن " فعلة " براى الوان است ، مانند " حمرة ، صفرة ، سمرة ،
علوم العربية — صفحة 347
مساهمون: هاشم حسيني تهرانى
ص٣٤٧