مقابل كنية و لقب است ، گرچه كنية و لقب به اصطلاح اول نيز اسم است .
كنية : علمى است كه مركّب از " اب يا امّ يا ابن يا ابنة " و كلمهاى ديگر باشد ، و جنبه اضافى آن به قصد تعظيم يا تحقير منظور شود ، مانند : ابو القاسم ، ابو الحسن ، ابو محمّد ، ابو عبد اللّه ، ابو جعفر ، امّ الحسن ، امّ اكبر ، ابن عبّاس ، ابن بابويه ، ابنة عاصم ، ابو الفضل ، ابو لهب ، ابو جهل ، ابو الحكم .
لقب : علمى است كه به قصد مدح يا مذمّت براى كسى وضع شود ، مانند : حبيب اللّه ، ولىّ اللّه ، زكىّ ، حليم ، سيّد الشّهداء ، سجّاد ، زين العابدين ، باقر ، صادق ، كاظم ، رضا ، جواد ، تقىّ ، نقىّ ، ذو الرّياستين ، ذو الشّهادتين ، ذو اليمينين ، هاشمىّ ، علوىّ ، اعشى ، افطح ، اخفش ، و لقب يا شخصىّ است يا فاميلىّ و طائفىّ ، چنانچه دانسته شد .
و فرق ميان اسم و لقب آن است كه اسم اول براى فرد وضع مىشود ، و لقب پس از آن وضع ميگردد ، و از اين جهت بايد لقب پس از اسم مذكور گردد ، پس اگر هردو در اصل معنى مدح يا ذمّ داشته باشد هركدام را اول وضع كنند و جنبه مدح و ذمّش منظور نباشد اسم است ، و آنكه دوم وضع شود و جنبه مدح و ذمّش منظور باشد لقب است ، و همچنين كنية اگر اول وضع شود اسم است ، مانند " ابو طالب " كه نام پدر امير المؤمنين عليه السّلام است ، گفتهاند همان اسمش بوده ، و پيش از آن اسمى برايش گذاشته نشده ، و بعضى گفتهاند اسمش " عمران "
علوم العربية — صفحة 331
مساهمون: هاشم حسيني تهرانى
ص٣٣١