. . . . . . . . . .
شرح
مورد تعبدى فقط آن متيقن است كه شك در بقاء آن مىباشد نظير طهارت و اين معنى فقط حجيت ملزوم اثبات مىشود بدون لوازم عقليه يا عاديه مثلا اگر شخصى تحت لحاف دو قطعه شود و ندانيم كه آيا زنده است يا نه استصحاب حيات آن اثبات نمىكند كه كشته شده است به جهت آنكه مورد تعبد استصحابى آن متيقن است كه شك در بقاء آن مىباشد و آن مستصحب حيات است بدون قتل .
جواب از صاحب كفايه آنكه ادله امارات دلالت دارند بر حجيت خبر واحد و خبر و حكايت از عناوين قصديه مىباشند پس اگر لازم خبر لازم اخص باشد يعنى تصور لازم موجب تصور ملزوم باشد و يا لازم اعم باشد بهنحوىكه مخبر ملتفت بلوازم باشد در اين دو مورد لوازم خبر حجت است و در غير آن لوازم حجيت ندارد چون اراده نداشته مخبر آنها را مثل آنكه مخبر اصلا التفات بلوازم خبر ندارد و يا منكر آن مىباشد مثلا اگر مخبر خبر داد كه يد زيد ملاقات آب قليل را نمود با آنكه زيد كافر است در واقع و لكن خبردهنده از ملاقات يد زيد منكر كفر او مىباشد در اين موارد مخبر خبر از ملزوم مىدهد كه آن ملزوم ملاقات مىباشد و خبر از لازم نمىدهد كه آن لازم نجاست ماء باشد و در اين موارد التفات بلوازم يا قصد آنها را نداشته .
وجه سوم بعضى اعلام بيان نمودند فرق بين امارات و استصحاب آنست كه در باب امارات طريقيت آنها معتبر است و آن امارات علم تعبدى مىباشد كما آنكه بيان نموديم در حجيت خبر واحد مثلا قول امام عليه السّلام كه مىفرمايند من نظر فى حلالنا و حرامنا و عرف احكامنا اين روايت مىرساند كسى كه عارف به امارات باشد عارف تعبدى لازم است رجوع به آن در احكام شرعيه .
و حاصل آنكه علم وجدانى به شىء همچنانى كه اقتضاء مىكند ترتب آثار آن شىء و لوازم آن را چه آثار آن عقلى باشد يا عادى همچنين است علم تعبدى جعلى