. . . . . . . . . .
شرح
تنبيه چهارم : اگر اعتقاد پيدا كند مكلف آب براى وضوء و غسل ندارد يا آنكه آب براى او ضرر دارد و تيمم كند و نماز را بخواند بعد از صلاة كشف خلاف شود كه آب داشته و يا آنكه ضرر نبوده است آيا صلاة آن صحيح است و بر تقدير صحت آيا واجب است اعادهء صلاة اگر كشف خلاف در وقت باشد نسبت صحت صلاة را دادهاند بمشهور و تقريب مدرك آن آنست كه موضوع تيمم براى كسى است كه متمكن از استعمال آب نباشد و كسى كه اعتقاد دارد كه آب ندارد بلا اشكال متمكن از استعمال آب نمىباشد عقلا يا شرعا موضوع تيمم احراز شده است وجدانا از اين جهت تيمم صحيح است و همچنين كسى كه اعتقاد ضرر آب را دارد آن هم غير متمكن است .
و حاصل آنكه تمكن مكلف از وضوء و غسل دائر مدار واقع نمىباشد بلكه موضوع آن اعتقاد مكلف است و چهبسا ممكن است انسان از عطش بميرد و حال آنكه آب نزد آن بوده است و اعتقاد عدم آن را داشته است و ممكن است بگوئيم جواز تيمم و صحت آن به مجرد خوف ضرر و احتمال آن كافى است البته احتمال ضرر عقلائى و لو در واقع ضررى نباشد پس در جائى كه احتمال خوف ضرر سبب صحت جواز تيمم مىشود با اعتقاد به ضرر قطعا صحيح است .
مخفى نماند انكشاف خلاف در وقت و آنكه مكلف مىتواند صلاة را با وضوء يا غسل بياورد اين مسئله محل خلاف است و در باب اجزاء در مباحث الفاظ گذشت كه ادله اضطراريه عموم و اطلاق ندارد حتى انكشاف خلاف در وقت را هم بگيرد فراجع
و اما اگر مقدارى آب دارد براى وضو يا غسل و در اين حال واجب است بر مكلف صرف آن آب را در غير وضوء و غسل بنمايد مثل حفظ نفس محترمه لكن مخالفت كرد و وضوء گرفت يا غسل كرد اين عمل باطل است و صحيح نيست چون ترتب در مثل مقام كه مشروط بقدرت شرعى است صحيح نيست و بحث آن در باب ترتب گذشت الحمد للّه اولا و آخرا .