. . . . . . . . . .
شرح
منقول از شيخ انصارى در رساله قاعده لا ضرر آنست كه ضرر بنفس مثل ضرر به غير حرام است به ادله عقليه و سمعيه لكن تحقيق آنست كه كليت آن ثابت نشده است به جهت آنكه عقل محذورى نمىبيند ضرر انسان بنفس خودش در جائى كه اموالش را صرف و خرج كند در هركجائى كه باشد مادامىكه به حد اسراف و تبذير نرسد و همچنين ضرر بنفس مىزند در جائى كه غرض عقلائى باشد كما آنكه متداول است بين عقلاء در سفر تجارات و زيارات و امثال آن .
و حاصل آنكه در اين مواردى كه ذكر شد عقل حكم به حرمت ضرر بنفس يا مال ندارد و اما رواياتى كه استدلال شده است بر اينكه ضرر بنفس حرام است منجمله ادله لا ضرر است بنا بر اينكه ارادهء نهى بشود از ادله لا ضرر .
جواب از اين روايات قبلا گذشت كه اين روايات نفى احكام ضرريه مىنمايد و اجنبى است از حرمت ضرر بنفس و ثانيا آنچه كه استفاده مىشود ضرر به غير حرام است كما آنكه قوله صلّى اللّه عليه و آله لسمرة بن جندب انك رجل مضارّ و اما حرمت ضرر دلالت ندارد علاوه بر آنكه ضرر بنفس غالبا واقع نمىشود مگر بداعى عقلائى كما آنكه در تجارات و زيارات گذشت و حرام بودن اين موارد منافات با امتنان است بلكه ممكن است ضررى كه مترتب مىشود برآن منفعت عقلائى كما آنكه ذكر نموديم اصلا ضرر نيست چون مقابل آن ضرر نفع زيادى بمكلف مىرسد كما آنكه در تمام صنايع عقلاء به همين قسم است كه بعض موارد ضرر دارد و منافعى كه بعد بدست مىآورد جبران آن ضرر مىكند و اصلا آن ضرر را عقلا ضرر نمىبينند .
مخفى نماند اخبار ديگرى ذكر شده است در بابت حرمت ضرر بنفس كما آنكه بعض اعلام بيان نمودهاند و چون آن اخبار دلالت بر حرمت ندارد ما ترك آنها را نموديم هركه مايل است رجوع بمطولات كند .
تنبيه سوم : آنكه اگر مكلف علم به ضرر دارد در وضو گرفتن و يا غسل