. . . . . . . . . .
شرح
درحالىكه عالم است عمدا وضو ضررى يا غسل ضررى را امتثال كرد آيا حكم به صحت وضو و غسل صحيح است يا نه البته در جائى كه قائل به حرمت ضرر بنفس نباشيم صحت وضوء و غسل در اين موارد مبنى بر آنست كه قاعده لا ضرر آيا نفى الزام مىكند يعنى بيان مىكند كه وضوء ضررى يا غسل ضررى واجب نيست و يا آنكه نفى اصل تشريع و آنكه هر حكمى كه در مورد بوده است و لو حكم استحبابى باشد نفى آن حكم مىنمايد بنا بر نفى الزام مانعى ندارد حكم به صحت غسل و وضو ضررى چون الزام آن برداشته شده است ولى استحباب نفسى غسل و وضو ايضا كما آنكه در محل خودش ثابت شده است آن استحباب به حال خود باقى است و چون قانون لا ضرر در مورد امتنان و ارفاق بمكلفين است در موارد استحباب رفع آن كلفت و ضررى براى مكلف نيست .
و حاصل آنكه ادله نفى ضرر و لا حرج در موارد ضرر فقط الزام را برمىدارند نه آنكه استحباب هم اصلا برداشته شود اشكالى از بعض اعلام شده است در اين موارد بنا بر بيان سابق مكلف مخير است بين وضوء و غسل و تيمم از آنها و اين معنى جمع بين نقيضين است چون تيمم مشروط بعدم وجدان ماء مىباشد كما آنكه به قرينه مقابله آيه شريفه وضو مشروط بوجدان ماء مىباشد و اين معنى نيست مگر جمع بين متناقضين
جواب آنكه بعد از آنكه الزام و وجوب وضو و غسل برداشته شد حكم استحبابى اگر برداشته شود خلاف منت است و قانون لا ضرر نفى حكم استحبابى را نمىنمايد و تكوينا و تشريعا واجد ماء است مكلف از اين جهت وضوء صحيح است ارفاقا .
و حاصل آنكه وجوب تيمّم وجوب تعينى نيست در آيه شريفه بلكه ممكن است نظير استحباب تيمّم باشد در وقت خواب براى كسى كه قبل از خواب متذكر شود كه وضو ندارد و لو ممكن است وضو بگيرد و از اين جهت وضو و غسل صحيح است .