بر آنان پيروز شد و با بعضى ، به جزيه مصالحه كرد . و شهر شمكور را گرفت و اين همان شهرى است كه بعدا آن را متوكليه ناميدند . سلمان براى فتح فليه روان شد . امير كسكر به جزيه با او صلح كرد . مسلمانان شروان و ديگر نواحى جبال را تا شهر باب در تصرف آوردند .
پس معاويه به غزاى روم رفت و تا عموريه پيش راند . ميان انطاكيه و طرسوس دژهايى ديد همه خالى . معاويه در همه آنها نگهبانانى گذاشت و چون باز مىگشت ، همه را ويران نمود .
حكومت عبد اللّه بن ابى سرح بر مصر و فتح افريقيه
در سال بيست و ششم هجرى ، عثمان ، عمرو بن العاص را از كارگزارى خراج مصر معزول نمود و عبد اللّه بن ابى سرح برادر شيرى خود را به جاى او فرستاد . عبد اللّه به عثمان نامه نوشت و از عمرو شكايت كرد . عثمان عمرو را فرا خواند و عبد اللّه به استقلال ، هم بر امور خراج و هم بر امور جنگ مستولى شد . آنگاه عثمان او را به نبرد با افريقيه فرمان داد . عمرو بن العاص در سال بيست و يكم از مصر به برقه رفته بود و مردم برقه به جزيه گردن نهاده بودند . سپس عمرو به طرابلس رفته و آنجا را يك ماه در حصار گرفته بود اين شهر از جانب دريا ، بارو نداشت و كشتىهاى رومى در نزديك ساحل لنگر انداخته بودند . در ضمن محاصره ، اين راز بر مسلمانان كشف شد كه از ساحل دريا به شهر مىتوان داخل شد به ناگاه حمله آوردند و به شهر داخل شدند . روميان چنان شدند كه جز كشتىهاى خود هيچ پناهگاهى نداشتند . چون بانگ و فرياد مسلمانان كه به شهر درآمده بودند برخاست ، عمرو با باقى سپاه خود به شهر درآمد و از روميان جز اندكى كه توانسته بودند بر كشتىها سوار شوند ، نجات نيافتند . عمرو به شهر صبراته [ 1 ] داخل شد . مردم صبراته به پايدارى مردم طرابلس پشتگرم بودند . مسلمانان شهر را فتح كردند . عمرو به برقه بازگشت . مردم برقه با او مصالحه كردند ، بدين قرار كه سيزده هزار دينار جزيه دهند . بيشتر مردم بربر از لواته بودند . و گويند كه بربرها پس از قتل پادشاهشان جالوت به غرب آمدند و در لوبيه و مراقيه كه دو كوره از كورههاى مصرند ، سكونت گزيدند . زناته و مغيله از بربرها به جانب غرب رفتند و در كوهستانها مستقر شدند . لواته در برقه سكونت يافت . برقه را پيش از اين انطابلس مىگفتند و تا سوس منتشر شدند و افراد هواده [ 2 ] به شهر لبده و افراد نفوسه به شهر صبراته اقامت كردند . روميان كه در آنجا بودند جلاى وطن نمودند و افريقائيان كه خادمان روميان بودند ، بماندند . اينان مردمى صلحجو بودند و به هر كس كه بر آنان غلبه مىيافت ، خراج مىدادند . تا آنگاه كه عمرو بن العاص با آنان مصالحه نمود .
هامش
[ ( 1 ) ] صبره .
[ ( 2 ) ] هوار .