ماندگان را در ميان ريگستانها فرو كوفت . سپس به يمامه آمد ، در آنجا نيز بكشت و به اسارت گرفت و ويران كرد . سپس به بلاد بكر و تغلب روى كرد . اين بلاد ميان ايران و متصرفات روم در شام واقع است . در آنجا هر چه از اعراب بيافت بكشت و چاههايشان را با خاك بينباشت - [ و هر كس از بنى تغلب كه نزد او بازگشت در بحرين و خط سكنى داد . و از بنى تميم هر كه بود ، در هجر و از بكر بن وائل هر كه بود ، در كرمان و اينان را بكرابان خوانند ] [ 1 ] و هر كه از بنى حنظله بود ، در اهواز جاى داد و فرمود تا شهرهاى انبار و كرخ و سوس ( شوش ) را بنا كردند .
و جز او ديگرى گفته است كه افراد قبيلهء اياد زمستانها به جزيره مىآمدند و تابستانها به عراق و غارت مىكردند . و اعراب اين غارتها را به سبب مال فراوانى كه از سراسر بلاد به دست مىآورد طم ( مال فراوان ) مىخواندند و شاپور در اين ايام خردسال بود . چون به تنظيم امور ملك قيام كرد ، با اينان به جنگ پرداخت . سرورشان در اين ايام حارث بن الاغر الايادى بود . مردى از اياد كه در خدمت ايرانيان بود ، بر ايشان نامهاى نوشت و آنان را بيم داد ، ولى آنان بيمى به دل راه ندادند ، تا آنگاه كه لشكر بر سر آنان رفت و كشتارشان كرد ، و آنان به سرزمين جزيره و موصل نقل كردند و ديگر به عراق بازنگشتند . چون فتوحات اسلامى فرا رسيد مسلمانان بر آنان و تغلب و ديگران جزيه نهادند . از آن پس عقب نشستند ، تا به قلمرو روم داخل شدند .
سهيلى در شرح حال شاپور گويد : او كتفهاى اعراب را از جاى بيرون مىكرد ، از اين رو او را ذو الاكتاف لقب دادند .
شاپور عمرو بن تميم را در سرزمين خود ، در بحرين بگرفت و در اين ايام سى سال داشت .
شاپور گفت : اى جماعت عرب شما را مىكشم زيرا پنداشتهايد كه صاحب دولتى هستيد .
عمرو بن تميم به او گفت : اى پادشاه اين از دور انديشى به دور است كه اگر حقى باشد كشتن تو ايشان را ، دافع آن حق نيست و حال آنكه اگر پيمانى از آنان بستانى ، چه بسا فرزندان و اعقاب قوم تو از آن سود برند . گويند كه شاه از خونش درگذشت و بر سالخوردگى او رحم آورد . سپس شاپور به جنگ روميان رفت و سخت در آن پاى فشرد و دژهايشان را ويران نمود .
از پادشاهان روم در زمان او ، يكى قسطنطين بود و او نخستين كسى بود از پادشاهان روم كه كيش نصرانيت برگزيد . چون قسطنطين بمرد يوليانوس [ 2 ] از خاندان او به پادشاهى نشست ، او از نصرانيت منحرف شد و اسقفان را بكشت و كليساها را ويران نمود و روميان را جمع كرد و آمادهء قتال شاپور شد . عرب نيز براى گرفتن انتقام كشتگانشان به جنبش آمدند و با روميان همدست شدند . سردار يوليانوس به نام يوستيانوس [ 3 ] با صد و هفتاد هزار مرد جنگى ،
هامش
[ ( 1 ) ] عبارت متن مغشوش بود از طبرى اصلاح گرديد .
[ ( 2 ) ] اليانوس .
[ ( 3 ) ] يوسانوس .