شرح فارسى كفاية الاصول مرحوم آخوند خراسانى — صفحة 95
. . . . . . . . . . است شيخنا العلّامة اعلى اللّه مقامه در وسائل . [ نقل مقدمات مرحوم محدث امينى در منطق و غيره ] و آن مقدمه را بعضى اعلام نقل نمودهاند آنست كه علوم نظر به دو قسم است يك قسم از آنها منتهى مىشود به ماده كه آن ماده قريب بحس است و از همين قسم است علم هندسه و علم حساب و اكثر ابواب علم منطق كه آنها قريب بامور حسيه مىشود و اين قسم از علوم واقع نمىشود در آنها خلافى بين علماء و خطا در نتايج افكار آنها پيدا نمىشود . سبب آنست كه خطاء و اشتباهى كه انسان مىكند در هر علمى در فكر خود يا از جهت صورت است و يا از جهت ماده و خطاء از جهت صورت واقع نمىشود از علماء به جهت آنكه معرفت صور از امور واضحه و معلومه است نزد اذهان مستقيمه و خطاء از جهت ماده ايضا تصور نمىشود در اين علوم به جهت آنكه مواد اين علوم بامور حسيه مىباشد از اين جهت خطاء در مواد آنها واقع نمىشود . و قسم ديگر از علوم علمى است كه مواد آنها بعيد است از امور حسيه و از همين قسم علوم است علم حكمت الهيه و علم طبيعيه و علم كلام و علم اصول فقه و مسائل نظريه فقهيه و بعض قواعدى كه ذكر شده است در منطق كه اين علوم بعيد از علوم حسيه مىباشند و از اين جهت واقع شده است خلاف و تشاجر و نزاع بين فلاسفه در حكمت الهيه و طبيعيه و بين علماء اسلام در اصول فقه و مسائل فقهيه و علم كلام و غير از اينها از علوم كه اختلاف در آنها دارند . اما سبب اختلاف آنها آنست كه قواعد منطقيه عاصم از خطاء مىباشند و جلو خطاء فكر را مىگيرند از جهت صورت نه از جهت ماده به جهت آنكه نهايت چيزى كه استفاده مىشود از علم منطق در باب اقيسه تقسيم مواد است بر وجه كلى به اقسامى كه ذكر شده است در علم منطق و اين مواد علم منطق قاعده كلى نيست كه بدانيم اين مواد در كدام از قياسها مىباشد و از چيزهائى كه معلوم است ممتنع