لكنه لا يكاد يتم الا اذا لم يكن للاحكام بمرتبتها الانشائية اثر اصلا و الا لم يكن لتلك الدلالة مجال كما لا يخفى .
و اخرى بانه كيف يكون التوفيق بذلك مع احتمال احكام فعلية بعثية او زجرية فى موارد الطرق و الاصول العملية المتكفلة لاحكام فعلية ضرورة انه كما لا يمكن القطع بثبوت المتنافيين كذلك لا يمكن احتماله فلا يصح التوفيق بين الحكمين بالتزام كون الحكم الواقعى الذى يكون مورد الطرق انشائيا غير فعلى .
شرح
قوله لكنه لا يكاد الخ جواب آنكه دليل اقتضاء صحيح است در جائى كه كلام مولى بىفايده باشد اگر كلام آن را حمل بر حكم فعلى نكنيم اما اگر احكام انشائيه واقعيه اثرى داشته باشند در اين حال اثبات فعليت آنها را نمىكند چون كلام مولى محفوظ است از لغويت آنها و يكى از آثار احكام انشائيه واقعيه آنست كه آنها را شارع مقدس موضوع براى حكم ديگرى قرار دهد مثل آنكه بفرمايد مولى اذا ظننت به حكم انشائى يجب عليك التصدق و امثال آن و همچنين احكام انشائيه را ممكن است بعد از علم به آنها مكلف عمل كند و ثواب به او داده شود و لو ترك آنها عمدا عقاب ندارد .
قوله و اخرى بانه كيف الخ اشكال ديگرى شده بر كسانى كه جمع بين حكم واقعى و ظاهرى نمودهاند به آنكه واقعى حكم انشائى است و حكم ظاهرى فعلى است وجه اشكال آنست كه چگونه ممكن است توفيق و جمع بين حكمين شود با احتمال آنكه واقعيه بعثى فعلى باشند و در اوامر يا زجرى فعلى باشند در نواهى در موارد طرق و اصول عمليه كه اينها تماما متكفل احكام فعليه مىباشند و در اين حال احتمال داده مىشود احكام واقعيه ايضا فعلى باشند .