[ مقصد سوم در مفاهيم و اقسام آن است ]
المقصد الثالث فى المفاهيم مقدمة و هى ان المفهوم كما يظهر من موارد اطلاقه هو عبارة عن حكم انشائى او اخبارى تستتبعه خصوصية المعنى الذى اريد من اللفظ بتلك الخصوصية و لو بقرينة الحكمة و كان يلزمه لذلك وافقه فى الايجاب و السلب .
شرح
و خشوع و خضوع براى خداى تعالى پس نهى از اينها مقدور مكلف است و مثل آنست كه امر فعلى داشته باشد چون ذاتى بودن عبادت به اين معنى است كه در تمام حالات عباديت دارد كما لا يخفى .
و اما آن عباداتى كه عباديت آنها به واسطه قصد قربت است نظير اصل صلاة و زكات و حج و غيره كه نهى در اينها به اين معنى است كه اگر مأمور به بود فعلا عبادى بود و امر شأنى دارد نه فعلى در اين قسم از عبادات مكلف مقدور آن نيست چون ممكن نيست كه قصد قربت كند فعلا با اينكه نهى فعلى دارد مگر آنكه به آن نهى تشريعى كه قبلا گذشت .
بله اگر گفته شود بجواز اجتماع امر و نهى در شىء و لو آن شىء بعنوان واحد باشد كه به يك عنوان هم امر داشته باشد و هم نهى ممكن است در اينجا قائل بشويم به صحت ولى اين قسم از اجتماع امر و نهى محال است حتى كسانى كه قائل به اجتماع بودند .
و آنهائى كه قائل به جوازند به دو عنوان نظير غصب و صلاة قائلند نه عنوان واحد و قبلا گذشت و شناختى و دانستى كه نهى در اين قسم از عبادت به اين معنى عبادت است كه اگر مأمور به بود فعلا امر باوامر عبادى بود كه ساقط نمىشد آن امر مگر به قصد قربت ولى فعلا امر عبادى ندارد بلكه امر شأنى است با نهى فعلى فافهم .
قوله المقصد الثالث فى المفاهيم مقدمة و هى ان المفهوم الخ : مخفى نماند مفهوم كه مقابل منطوق است كه از لفظ فهميده مىشود به دلالت