قلت مع أنّه محل الخلاف معناه ان الذى وضع اولا بالوضع الشخصى ثم بملاحظته وضع نوعيا او شخصيا ساير الصيغ التى تناسبه .
مما جمعه معه مادة لفظ متصورة فى كل منها و منه بصورة و معنى كذلك هو المصدر او الفعل فافهم .
شرح
است و مىگويند مصدر اصل در كلام است پس اين حرف چيست .
قوله : قلت الخ جواب با اينكه اين حرف كه مصدر اصل كلام است محل خلاف است كه بعضى مىگويند مصدر اصل كلام است مثل بصريين و بعضى مىگويند فعل اصل مىباشد مثل كوفيين و بعضى مىگويند هركدام اصل براى خود هستند و حق هم همين است علاوه بر اين معناى اينكه مشهور است كه مصدر اصل كلام است اينست كه واضع در ابتداء يك لفظى را وضع نموده به وضع شخصى و واضع چه ذات اقدس الهى باشد يا بندگان يا هر دو كما اينكه در باب وضع گذشت و بعد ساير صيغها به ملاحظه اين وضع شخصى وضع شده حال وضع نوعى باشد يا وضع شخصى يعنى ساير صيغها را يا وضع نوعى داشته باشد و يا اينكه هركدام يك وضع شخصى داشته باشند .
قوله : مما جمعه معه الخ يعنى همچنان كه در وضع شخصى بايد واضع ماده لفظ را و هيئت لفظ را و معناى آن را تصور نمايد همچنين ساير صيغها بايد اين سه جهت در آنها باشد يعنى ماده لفظ و صورة لفظ كه هيئت باشد و معنى آن را و البته بايد صيغههاى ديگر كه وضع مىشود مناسبت با اين وضع اولى داشته باشند در اين سه جهت كه گفتيم .
و حاصل اينكه در هر وضعى بايد سه تصور واضع بنمايد يكى تصور ماده دوم تصور صورت سوم تصور معنى مثل ضرب كه ماده ضاد و راء و باء را تصور نموده و هيئت آن را هم ملاحظه نموده با معناى مصدرى و اين وضع اولى را كه وضع شخصى