. . . . . . . . . .
شرح
بنفسه است نه بمسبوق بودن به اراده ديگرى تا تسلسل شود و خود مصنف هم در بحث تجرى اذعان نموده است كه اراده و عزم اختيارى است و لهذا بر آنها عقاب ملتزم شده در بحث تجرى و انقياد و من شاء فليراجع » اين عين عبارت آية اللّه مرحوم شيخ عبد الكريم بود كه در خودآموز بيان فرموده است .
و اما يكى از شارحين كفاية الاصول كه آية اللّه آقا سيد مرتضى حسينى فيروزآبادى در شرح كفاية بنام عناية الاصول « عربى » در اين بحث مىفرمايد « و فيه ان الارادة كما تقدم فى ذيل الطلب و الارادة اختيارية باختيارية بعض مقدماتها و ليست اختياريتها بارادة اخرى كى يتسلسل و هى يعقل أن تكون اختيارية الافعال بها و هى بنفسها لا تكون اختيارية » و جواب هر دو بزرگوار آنست كه ما بالعرض بايد منتهى الى ما بالذات شود مثلا چربى هر چيزى به روغن است و چربى روغن بنفس خودش است نه به چيز ديگر و مثل روشنى هر چيزى بنور است و روشنى نور بنفس خود او مىباشد و اختيارى بودن هر فعلى به اراده است و اختيارى بودن اراده بنفس خودش است نه بشىء ديگر كما اينكه گذشت اين مطلب در باب طلب و اراده و تكرار آن چون مطلب مهم بود و بعضيها بمطالب طلب و اراده ممكن است نرسيده باشند لازم دانستيم ذكر كنيم آن را در اين مقام .
جوابى ديگر از مصنف در بابت اراده كه اگر اراده امر اختيارى مكلف نباشد چون قصد امر برمىگردد به اراده امر ، بنابراين ممكن نيست اراده متعلق امر بشود چه امر شرعى باشد و چه امر عقلى و بنا بر قول مصنف كه قبلا فرمود قصد امتثال امر عقلا معتبر است نه شرعا آن هم درست نيست چون در تمام تكاليف چه شرعى باشد و چه عقلى اختيارى بودن آن مسلم است و لازم است و اگر چيزى اختيارى انسان نشد متعلق امر واقع نمىشود چه امر شرعى باشد و چه امر عقلى چون قدرت كه يكى از شرائط عامه است در تمام تكاليف معتبر است چه تكليف شرعى باشد و چه تكليف عقلى كما لا يخفى .