او كان المراد من البطون لوازم معناه المستعمل فيه اللفظ و ان كان افهامنا قاصرة عن ادراكها .
شرح
زيادتر در نزد خود متكلم است در حال استعمال نه از لفظ مثلا در نماز ، آمد اهدنا الصراط المستقيم متكلم اهدنا را استعمال مىكند ولى در قلب اراده زيادتر را مىكند از باب اينكه مرا هدايت كن كه شامل اشياء مختلفهاى مىشود و لفظ در اين معانى استعمال نشده است و فقط معنى را اراده كرده بدون دلالت بر او مثل آنكه اين لفظ در آن معنائى كه اراده كرده است در ذهن خود استعمال شده و وضع لفظ برآن معانى استعمال شده است .
يا جواب ديگر اينكه مراد از بطون لوازم يك معنى واحد است كه استعمال شده لفظ در آن معنى اگرچه فهم ما قاصر است از ادراك آن لوازم مثلا همان اهدنا الصراط المستقيم بنا بر اينكه انشاء در قرائت جايز باشد يعنى خدايا مرا هدايت كن و هدايت من لوازمات طولى و عرض دارد چون قهرا من بايد حيات داشته باشم كه هدايت بشوم و حيات و زنده بودن من لوازماتى دارد از خوراك و پوشاك و مسكن و باز هركدام از آنها لوازماتى دارد عرضا و طولا الى ما لا نهاية له .
و اما جواب از اين آيات قرآنى كه مصنف داده است قسم دوم صحيح است و مانعى ندارد و اما قسم اول كه اين معانى را متكلم در ذهن خودش بياورد بدون دلالت لفظ بر آنها اين جهت منافات با اعجاز قرآن و فصاحت و بلاغة آن دارد و اين معنى را ما هم ممكن است كه اراده كنيم در ذهن يك لفظى در معنى خودش بلكه استعمال لفظ مهمل در آنهم ممكن است اراده بشود بلكه اصلا اين معنى اجنبى است و معانى قرآن ربطى به آن معانى ندارد و مخالف صريح روايات بر فضيلت و عظمت قرآن است و از اينجا است كه اخبارى