چه مىفرمايى ؟
فرمود : در اين خصوص چيزى را مىگويم كه خداى تعالى در قرآن مجيد فرموده و تفسير آن ، بيست و پنج شب پيش از نزول اين آيه ، در وقتى است كه به دنيا رجوع كنند و خونخواهى ايشان تمام نشود .
در آن حال پدرم عرض كرد : خداى عزّ و جلّ مىفرمايد :
فَإِنَّما هِيَ زَجْرَةٌ واحِدَةٌ * فَإِذا هُمْ بِالسَّاهِرَةِ
« 1 » خداى تعالى از اين چه معنى خواسته كه فرمود : چون از ستمكاران انتقام گرفته مىشود و ايشان مىميرند ، ارواحشان بيدار مىماند ، نمىخوابد و نمىميرند . « 2 »
ظاهر ترجمهء اين است كه چون نفخهء دوّم واقع مىشود ، همهء ايشان به حالت بيدارى مىافتند ، در آن كتاب است كه مؤلّف گويد : وصف مخالفان اين رجعت با خسران و زيان براى اين است كه ايشان بعد از كشته شدن معذّب مىشوند و عذابشان به آخر نمىرسد ، بلكه عذابهاى روز قيامت برايشان مهيّاست يا اينكه ايشان نمىتوانند انواع قتل و عقاب را چاره كنند ، پس از اين جهت اين رجعت ، رجعت زيان كننده است و گمان چنان است كه تقدير قول او
فَإِذا هُمْ بِالسَّاهِرَةِ
فاذا هم بالحالة السّاهرة باشد . بنابر تقديرى كه اسناد ساهره به سوى حالت مجازى باشد ، اينكه تقديرش اين است فى جماعة ساهرة .
بيضاوى گفته : معنى
قالُوا تِلْكَ إِذاً كَرَّةٌ خاسِرَةٌ
« 3 » اين است كه اين رجعت ، رجعت صاحب خسران و زيان است يا صاحبان آن زيانكاراناند .
بنابر تقدير دوّم ، حاصل معنى اين مىباشد : اگر نقل رجعت صدق شود و تحقّق به هم رساند ، هرآينه ما از جملهء زيانكاران مىباشيم ، زيرا آن را تكذيب مىنموديم و به آن اعتقاد نداشتيم و اين سخن را از راه استهزاء مىگويند .
هامش
( 1 ) . سورهء نازعات ، آيهء 13 و 14 .
( 2 ) . همان .
( 3 ) . سورهء نازعات ، آيهء 12 .