قول خداى عزّ و جلّ
فَإِنَّما هِيَ زَجْرَةٌ واحِدَةٌ
متعلّق به محذوف و تقديرش اين است : آن رجعت را دشوار مىشماريد ، زيرا آن رجعت نيست ، مگر يك صبحهاى كه عبارت است از نفخهاى كه واقع مىشود ، ناگاه همرايشان در ساهره روى زمين زنده مىباشند ، بعد از اينكه در زيرزمين مرده بودند ؛ معنى ساهره ، زمين سفيد و هموار است . ناميدن آن زمين بر اين ، از اين جهت است كه اصل معنى ساهره ، جارىشونده است ، چون در زمين سفيد هموار سراب ، مانند آب جارى مىشود ، از اين جهت آن را به ساهره ناميدند و ضدّ اين معنى نائمه ناميده مىشود يا ساهره مأخوذ از سهر و آن به معنى بيدارى است ، چون سالك آن زمين از بيم ، هميشه بيداد مىشود از اين جهت ساهره ناميده شد ، بعضى گفتهاند ساهره ، نام جهنّم است و در تفسير على بن ابراهيم « 1 » اين آيه را ذكر نموده :
بَلْ كَذَّبُوا بِما لَمْ يُحِيطُوا بِعِلْمِهِ وَ لَمَّا يَأْتِهِمْ تَأْوِيلُهُ كَذلِكَ كَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ
« 2 » ؛ چيزى را تكذيب نمودند كه به علم آن احاطه نكردهاند ، هنوز تأويل آن به ايشان نرسيده ؛ يعنى هنوز مصداق آن ، برايشان ظاهر و متحقّق نگشته و آنان كه پيش از ايشان بودند ، بدين نهج تكذيب نمودند .
علىّ بن ابراهيم بعد از ذكر اين آيه گفته : اين آيه در خصوص رجعت نازل شد .
بنابراين معنى آيه چنان مىشود كه وقوع را تكذيب نمودند ؛ يعنى گفتند آن هرگز واقع نخواهد شد .
بعد از آن خداى تعالى فرموده :
وَ مِنْهُمْ مَنْ يُؤْمِنُ بِهِ وَ مِنْهُمْ مَنْ لا يُؤْمِنُ بِهِ وَ رَبُّكَ أَعْلَمُ بِالْمُفْسِدِينَ
« 3 » ؛ از ايشان عدّهاى وقوع رجعت را تصديق و عدّهء ديگر انكار مىكنند و پروردگار تو به فسادكنندگان داناتر است ؛ يعنى مىداند مفسدان چه كسانى هستند .
در تفسير مذكور آورده : معنى آيهء
وَ لَوْ أَنَّ لِكُلِّ نَفْسٍ ظَلَمَتْ ما فِي الْأَرْضِ
هامش
( 1 ) . تفسير القمى ، ج 1 ، ص 312 .
( 2 ) . سورهء يونس ، آيهء 39 .
( 3 ) . سورهء يونس ، آيهء 40 .