انسان امير المؤمنين است . يعنى آن حضرت كشته گرديد ، چه كار كرد و چه گناه از او سر زد تا اينكه او را به قتل رسانيدند ؟ بعد از آن گفته :
مِنْ أَيِّ شَيْءٍ خَلَقَهُ * مِنْ نُطْفَةٍ خَلَقَهُ فَقَدَّرَهُ * ثُمَّ السَّبِيلَ يَسَّرَهُ
« 1 » ؛ يعنى از چه چيز آن حضرت را آفريد ؟ از نطفه او را آفريد و او را براى خير و خوبى تقدير نمود . بعد از آن راه را براى وى آسان نمود ؛ يعنى راه خير را
ثُمَّ أَماتَهُ فَأَقْبَرَهُ * ثُمَّ إِذا شاءَ أَنْشَرَهُ
« 2 » يعنى بعد از آن خدا آن حضرت را مىميراند و به قبر مىگذارد ؛ بعد از آن چون مشيّتش علاقه گرفت او را زنده مىگرداند . يعنى در زمان رجعت
كَلَّا لَمَّا يَقْضِ ما أَمَرَهُ
« 3 » يعنى چنين است كه خيال كردهايد كه امير المؤمنين به دنيا نخواهد برگشت ؟ زيرا كه آن حضرت هنوز به جا نياورده چيزهايى را كه خدا به او امر كرده بعد از اين به دنيا برمىگردد تا اينكه به جا بياورد چيزهايى را كه خدا به او امر كرده است .
خبر داده است به ما احمد ابن ادريس ، او از احمد ابن محمد ، او از ابن ابى نصر ، او از جميل بن درّاج ، او از ابن ابى سلمه ، او از امام باقر عليه السّلام كه گفت از آن حضرت از قول خداى تعالى
قُتِلَ الْإِنْسانُ ما أَكْفَرَهُ
« 4 » پرسيدم .
فرمود : آرى ! در خصوص امير المؤمنين عليه السّلام نازل شده ؛ يعنى آن حضرت كشته مىگردد ، چه كافر گرديد كشندهء او پس كشتنش يا اينكه آن حضرت چه كار كرد و چه گناه از او سر زد كه او را به قتل رسانيدند ؟ بعد از آن خداوند عالم خلقت آن حضرت را و كرامتى كه در خصوص خلقتش به او عطا فرموده بود ، بيان نموده فرمود :
مِنْ أَيِّ شَيْءٍ خَلَقَهُ
« 5 » يعنى از چه چيز او را آفريد ؟ بعد از آن بيان نمود كه او را طينت پيغمبران آفريد و آفرينش او را براى خير و خوبى مقدّر نمود .
ثُمَّ السَّبِيلَ يَسَّرَهُ
« 6 »
هامش
( 1 ) . سوره عبس ، آيه 20 - 18 .
( 2 ) . سوره عبس ، آيه 22 - 21 .
( 3 ) . سوره عبس ، آيه 23 .
( 4 ) . سوره عبس ، آيه 17 .
( 5 ) . سوره عبس ، آيه 18 .
( 6 ) . سوره عبس ، آيه 20 .