علم ، حلم ، قدرت ، صبر ، وجود ، احسان و غير اينها در ايشان ظهور نموده ، پس حمل وصف خدا بر ائمّه عليه السّلام نيز از راه مبالغه است .
آيات جمع آيت و به معنى علامت و نشانه است ؛ يعنى من از علامتهاى بزرگتر خدايم كه ساير خلايق به ملاحظهء اوصاف و اخلاق من ، به خدا راه يابند و او را بشناسند .
وصف آيات به كبرا از اين جهت است كه آيات و علامات خدا كه به او دلالت مىكنند - چنانكه مذكور شد - بسيارند ، لكن آن ، بزرگتر آنهاست ؛ چنانكه بعضى از معاصرين در اين معنى گفتهاند : و ما آية اللّه اكبر منهم فهم آية من دونها كلّ آية ؛ براى خداى تعالى آيتى بزرگتر از ايشان نيست ، پس ايشان آيتىاند كه همهء اينها از آن پستاند .
بعد از آن مىفرمايد : من صاحب بهشت و دوزخم . اهل بهشت را در بهشت و اهل دوزخ را در دوزخ مىنشانم . جفت نمودن اهل بهشت با همديگر و عذاب كردن اهل دوزخ با من و برگشت همهء خلايق در روز قيامت به سوى من است .
در زيارت جامعهء كبيره به اين مضمون تصريح شده : و ايّاب الخلق إليكم ؛ برگشت خلايق به سوى شماست ، اگر گويى : از اين دو كلام فهميده مىشود برگشت خلايق به سوى ائمّه است ، حال آنكه خداى تعالى در كتاب خود مىفرمايد :
إِنَّ إِلَيْنا إِيابَهُمْ
« 1 » ؛ به درستى كه بازگشت خلايق به سوى ماست ؛ در جواب گوييم : رجوع خلايق به ذات مقدّس خدا محال است ، زيرا خلايق حادثاند و ذات خدا قديم است و حادث راهى به سوى قديم ندارد ، پس بايد رجوع خلايق به امر خدا باشد و خدا امرى بزرگتر از امير المؤمنين عليه السّلام ندارد ، پس منافات از اين دو كلام برداشته شد .
هامش
( 1 ) . سوره غاشيه ، آيه 25 .