عذاب هلاك شدهاند و چه غير آنان ، پس قوله تعالى كه فرموده :
لا يَرْجِعُونَ
؛ يعنى در رجعت بازگشت ننمايند ولى در روز قيامت همهء خلايق بازخواهند گشت و امّا كسانى كه مؤمن يا كافر محضاند و غير ايشان از كسانى كه به عذاب هلاك نشدهاند ؛ در زمان رجعت بازگشت خواهند كرد .
از جمله آيهء
وَ يَوْمَ نَحْشُرُ مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ فَوْجاً مِمَّنْ يُكَذِّبُ بِآياتِنا فَهُمْ يُوزَعُونَ
« 1 » است ؛ چنانكه در منتخب البصائر « 2 » از حضرت صادق عليه السّلام روايت نموده كه در تفسير اين آيه فرمودند : احدى از مؤمنين نيست كه در دنيا كشته شده باشد ، مگر آنكه به دنيا رجوع مىكند تا به موت حتف انف بميرد و احدى از مؤمنين نيست كه مرده باشد مگر آنكه رجوع مىكند تا كشته شود .
در كتاب مذكور از ابى بصير روايت نموده كه حضرت ابى جعفر عليه السّلام به من فرمود :
آيا اهل عراق رجعت را انكار مىنمايند ؟
عرض كردم : بلى .
حضرت فرمود : آيا آيهء
وَ يَوْمَ نَحْشُرُ مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ فَوْجاً
را تلاوت نمىنمايند ؟ « 3 »
اين ناچيز گويد : اين حشر ، مخصوص بعضى است كه از آن به فوج تعبير شده و اين جز در زمان رجعت نيست ، زيرا حشر در قيامت مخصوص به فوجى دون فوجى نيست و براى همهء خلايق عام است .
از جمله آيهء
أَ فَمَنْ وَعَدْناهُ وَعْداً حَسَناً فَهُوَ لاقِيهِ
« 4 » است ؛ چنانكه در تأويل الايات آمده : موعود ، على بن ابى طالب عليه السّلام است كه خداوند به او وعده داده براى او از دشمنانش در دنيا انتقام كشد ؛ يعنى وعده داده از آنها در رجعت انتقام كشد و بهشت را براى او و دوستانش در آخرت وعده فرموده .
هامش
( 1 ) . سوره نمل : آيه 83 .
( 2 ) . مختصر بصائر الدرجات ، ص 43 .
( 3 ) . همان ، ص 25 .
( 4 ) . سوره قصص ، آيه 61 .