احتمال دارد مراد از الم ، جميع المها و المص و المر باشد ؛ زيرا عدد همهء اينها با طه و طسينها به هزار و صد و پنجاه و نه مىرسد و اين به وجه سوّم كه اظهر همهء وجود بود ، نزديك است كه آن را در خصوص توجيه خبر ابى لبيد ذكر نموديم و اينكه اينجا ذكر كرديم ، آن را تأييد مىكند ؛ چنانكه آنجا به اين تأييد اشاره نموديم ؛ يعنى گفتيم اين وجه ، وجهى را كه بعد از اين در مورد خبر حضرت عسكرى عليه السّلام بيان خواهيم كرد ، تأييد مىكند .
بعد از اينها فرموده : بر فرض صحّت اخبارى كه توقيت يا تعيين وقت ظهور نمودن از آنها فهميده مىشود ، با توقيتى كه در ساير اخبار از آن نهى شده منافات ندارد زيرا مراد از آنها نهى در توقيتى است كه به طريق بتّ و جزم باشد ، نه توقيتى كه در آن بدا احتمال رود ؛ چنانكه در اخبار گذشته به اين معنى تصريح گرديده ، پس بين آنها منافاتى نيست يا اينكه اخبار نهى به غير امام تخصيص داده شود ؛ يعنى توقيت در حقّ غير امام جايز نباشد .
وجه آخرى ، با بعضى از اخبار كه دلالت دارد تعيين وقت ظهور براى امام هم جايز نيست ، منافات دارد ، لذا وجه اوّل اظهر است و غرض ما از ذكر اين وجوه ، اظهار احتمالى است كه با زمانى كه در مورد ظهور ذكر كرديم ، منافى نباشد ، بنابر اين اگر آن زمان بگذرد و العياذ باللّه فرج ظاهر نشود و از آن زمان تخلّف كند ، هرآينه آن تخلّف به بدفهمى ما مستند خواهد بود ؛ يعنى اخبار توقيت به وجوه كثير احتمال داشتند و مراد از آن وجوه در نفس الامر ، يكى بوده ولى ما خطا كرده ، آن را نفهميدهايم .
با اين وجود مىگوييم : احتمال بدا و وقوع آن در جميع محتملات اخبار توقيت هست ؛ يعنى به هراحتمالى كه وقت ظهور تعيين شود و ظهور از آن وقت به تأخير افتد ، مىتوان گفت : بدا واقع شد و از اين جهت به تأخير افتاد ؛ چنانكه در حديث ابن يقطين و ثمالى و غيره به وقوع بدا اشاره شد . پس ، از وساوس شياطين انس و جنّ ، بر حذر باش و به خداوند عالم توكّل كن ؛ يعنى اگر ظهور فرج از آن زمان به تأخير افتاد و
العبقري الحسان في أحوال موالانا صاحب الزمان ( ع ) — صفحة 765
مساهمون: صادق برزگر بفرويى
ص٧٦٥