و اين وجه كه سيّد فرمود ، جارى است در اكثر بلاد اولياى آن حضرت عليه السّلام .
جواب چهارم : آن چيزى است كه علّامه طباطبايى بحر العلوم رحمه اللّه فرموده در رجال « 1 » خود در ترجمهء شيخ مفيد ، بعد از توقيعات مشهوره كه سابقا ذكر شد به اين عبارت كه اشكال مىرود در امر آنها به سبب وقوع آنها در غيبت كبرى و جهالت آن شخص كه اين توقيعات را رسانده و دعوى كردن او مشاهده را ، كه منافى است بعد از غيبت صغرا و ممكن است دفع اين اشكال به احتمال حصول علم به سبب دلالت قراين و مشتمل بودن توقيع بر اخبار ، از فتنه و شورشها و جنگهاى بزرگ و اخبار از غيبى كه مطّلع نمىشود بر آن جز خداوند و اولياى او ، به اينكه ظاهر نمايد آن را براى ايشان و اينكه مشاهدهاى كه ممنوع شده ، اين است كه مشاهده كند امام عليه السّلام را و بداند كه اوست حجّت عليه السّلام در آن حالى كه مشاهده مىكند آن جناب را و معلوم نشد كه آورندهء توقيع ، دعوى كرد اين مطلب را . انتهى .
و گذشت ذكر اسباب اعتبار آن توقيعات ، به نحوى كه محتاج نباشد به ظاهر نمودن اين احتمالات و نيز علّامهء مذكور در فوايد خود ، در مسألهء اجماع فرموده :
و بسا مىشود كه حاصل شود براى بعضى از حفظهء اسرار از علماى ابرار ، علم به قول امام عليه السّلام بعينه ، بر وجهى كه منافى نباشد امتناع رؤيت را در مدّت غيبت . پس متمكّن نمىشود از تصريح به نسبت آن قول به امام عليه السّلام پس ابراز مىكند آن قول را در صورت اجماع تا جمع كرده باشد ميان اظهار حق و نهى از افشاى مثل اين سرّ ، در هر حال و شايد مراد ايشان از اين كلام ، وجه آينده باشد . « 2 »
جواب پنجم : چيزى است كه باز علّامهء مذكور در رجال بعد از كلام سابق ، فرموده : و گاهى هست كه منع شود امتناع مشاهده را در شأن خواص ، هرچند دلالت دارد بر آن ، ظاهر اخبار به سبب دلالت عقل و دلالت بعضى از آثار . انتهى .
و شايد مراد از آثار ، همان وقايع سابقه است كه از جملهء آنها بود وقايع خود ايشان يا خبرى است كه حضينى نقل كرده در كتاب خود به اسناد خود از امير المؤمنين عليه السّلام كه
هامش
( 1 ) . الفوائد الرجاليه ( رجال سيد بحر العلوم ) ، ج 3 ، ص 320 - 321 .
( 2 ) . ر . ك : بحار الانوار ، ج 53 ، ص 320 .