شما در دين حرجى قرار نداده است . » « 1 »
5 ) آيهء شريفهء :
« يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَ لا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ
- خداوند براى شما راحتى و آسانى را مىخواهد و سختى را نمىخواهد . » « 2 »
اجماع در مورد استفاده از حمامهاى عمومى است . با آنكه معلوم نيست ميزان مصرف آب چقدر است علاوه بر آنكه نرخ مقطوعى هم هميشه براى آن معين نبوده است ؛ و اين نوع معامله در هيچيك از عقود شرعيه داخل نبوده و تنها راه حل و شرعى نمودن آن ، تمسّك به عسر و حرج و قاعدهء استحسان است . « 3 »
[ ب ) ] دليل عقلى :
شاطبى در كتاب الموافقات براى حجّيّت استحسان بدليل عقلى نيز متمسّك شده كه خلاصهء آن چنين است : استدلال به قياس به اين استناد است كه وجود مصلحت و مفسده مورد دستيابى قرار مىگيرد ، حال اگر عمل بقياس در يك مورد مستوجب مفسده باشد ، ترديدى نيست كه بايد مطابق مصلحت عمل نمود نه به مقتضاى قياس « 4 » .
همانطور كه ملاحظه مىشود ادلّهء فوق براى حجّيت استحسان بسيار ضعيف است و لذا از سوى مخالفين مخدوش و ردّ شده است .
از ميان فرق عامّه ، شافعى سخت با استحسان مخالفت
هامش
( 1 ) سورهء حج آيه 78 .
( 2 ) سورهء بقره آيه 185 .
( 3 ) قوانين الاصول ج 2 .
( 4 ) الموافقات جلد چهارم .