* مفرد معرّف به لام
مصنّف در متن مذكور به يكى از الفاظى كه براى مطلق وضع شده است ، يعنى « مفرد معرّف به لام » اشاره دارد و مىگويد : به نظر مشهور ، مفرد معرّف به لام داراى اقسام زير است :
اوّل - معرّف به لام جنس
مانند : « البطيخ خير من الدابوغ » .
در اين مثال ، الف و لام در « البطيخ » ( خربزه ) و « الدابوغ » ( هندوانه ) براى جنس است .
و مانند : « الحمد للّه » كه الف و لام در « الحمد » براى جنس است ( يعنى جنس حمد ، از هركسى و به هر وجهى كه صادر شود ، مخصوص خداوند متعال است ) .
دوم - معرّف به لام استغراق
مانند :
« إِنَّ الْإِنْسانَ لَفِي خُسْرٍ ، إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا . . . »
در اين آيه شريفه الف و لام « الانسان » براى استغراق است ( يعنى تمام انسانها در خسرانند ) و دو قرينه بر اين مطلب وجود دارد :
الف - استثناء ( الّا . . . ) .
ب - اگر لفظ « كلّ » به جاى الف و لام استعمال شود ( به اين صورت : « انّ كلّ انسان لفى خسر » ) معناى درستى خواهد داشت .
سوم - معرّف به لام عهد
اين قسم بر سه صورت است :
1 - معرّف به لام عهد ذكرى : مانند :
أَرْسَلْنا إِلى فِرْعَوْنَ رَسُولًا * فَعَصى فِرْعَوْنُ الرَّسُولَ .
« 1 »
هامش
( 1 ) . المزمل ( 73 ) ، آيات 15 و 16 .