هميشه مصحّح عطف نيست . مصحّح عطف يعنى اندازه و حدّى از جامع كه به آن مقدار اگر تناسب در جملهها باشد عطف صحيح است .
آنچه سكاكى و مصنف گفتهاند بيان جامع است . و جامع مطلق تناسب است . مطلق تناسب نميتواند مصحّح شود . بيان جامع مانند آن است كه بگويند براى ساختن فلان ساختمان آهن لازم است . بيان مصحّح مانند آنكه بگويند اين مقدار آهن براى ساختمان آن ساختمان لازم است .
على ما سيتضّح : در باب تشبيه گفتهاند مشبه و مشبهبه علاوهبر اشتراك در ذات بايد در وصف خاص نيز مشترك باشند . چنان كه در زيد كالاسد . غير از اشتراك زيد و اسد در ذات حيوانى در وصف خاصّ شجاعت ، نيز شريكند .
[ انواع جامع ]
او تضايف : قسم سوم از اقسام جامع عقلى تضايف است . تضايف بين دو شئ است كه تصورنمودن يكى از آنها موقوف است بر تصور نمودن ديگرى . بطوريكه تصور نمودن يكى از آنها بدون ديگرى محال باشد . چنان كه ابوت تصور نميشود مگر آنكه بنوّت نيز تصور شود .
چنان كه « بنوّت » نيز تصور نمىشود مگر بعد از تصور نمودن پدر و « ابوّت » براى او پس در مثال « ابوك زيد و ابنك عمرو » بين دو مسنداليه تضايف است و بين دو مسندش كه زيد و عمرو است تماثل .
كما بين العلة و المعلول : از مثالهاى تضايف علت و معلول است زيرا معلول بدون علت و علت بدون معلول قابل تصور نيست . علت نسبت بمعلولش دو قسم است گاهى تام است به اين معنى كه به غير از