در اصل يا يوسف بوده .
و قد تستعمل صيغته : معنى اصلى نداء طلب اقبال بود . گاهى در اين معنى به كار نميرود بلكه در معانى ديگرى مانند اغراء و اختصاص ، استغاثه و . . . كه هريك را جداگانه بيان مينمائيم .
اغراء بمعنى بسيار واداركردن به چيزى است . مانند يا مظلوم به كسى كه كنار دست ما ايستاده و براى دادخواهى آمده . چون او پيش ما ايستاده پس اقبال حاصل است . و حرف نداء براى اغراء است يعنى او را وادار مىكنيم كه آنچه در دل دارد به زبان بيآورد .
و الاختصاص : معنى لغوى اختصاص حصر چيزى در چيزى است ولى در اصطلاح اهل ادب حكمى را كه بضمير اختصاص داده شد ما باسم ظاهر مختصّ نمائيم .
اختصاص بصورتهاى منادى ، معرف بال ، اضافه و علم ميآيد .
به ترتيب مانند انا افعل كذا ايها الرجل . و نحن العرب اسخى من بذل . و نحن معاشر الانبياء لا نورث . و بنا تميما يكشف الضباب .
فقولنا ايها الرجل : در همه اين مثالها حكم ضمير باسم ظاهر اختصاص يافته . در مثال اول حكم به انا داده شده بود ولى بعد به رجل مختصّ شد .
پس رجل در معنى عبارت از « انا » است . و منظور از ايها نيز مخاطب نيست . ايّها در اصل يا ايّها بوده چون فعل اخصّ در تقدير گرفته شد « ياء » از آن حذف گرديده . ايّها مضموم است . مبنى بر ضم است . زيرا نكره مقصوده است . رجل مرفوع است . كه صفت براى اىّ شده . صفت لفظ اىّ .
آئين بلاغت ( شرح مختصر المعانى ) ( فارسى ) — صفحة 112
مساهمون: احمد امين شيرازى
ص١١٢