سيبويه است . ولى نكته مهم اينجاست كه سپس ايشان مىگويد : قول سومى در اين مسأله وجود دارد و آن اين است كه اكثر نحويين مانند سيبويه و اخفش مىگويند كه در اينجا هردو قول جايز است . آنگاه ابن شجرى نظر خود را بيان مىكند و مىگويد :
در نظر من قول اوّل يعنى به تدريج حذف صورت گرفته شده باشد ، صحيح است .
انتهى كلام ابن الشجرى .
و هو مخالف لما نقل غيره : بايد دانست كه اين نقل ابن شجرى مخالف با نقل ديگر نحويين درباره كلام و رأى سيبويه و أخفش است ، زيرا ديگران مىگويند سيبويه رأى دوّم - بنابر ترتيب ذكر اقوال در كلام ابن شجرى - را دارد و أخفش قول اوّل - بنابر همان ترتيب - را قبول دارد ، در حالى كه ابن شجرى مىگويد اين دو باهم اختلافى ندارند و هردو قائل به جواز هردو سبك حذف ضمير عائد مىباشند .
الثالث : سومين جملهاى كه نيازمند رابط به كلمه قبل از خود مىباشد ، جملهاى است كه به وسيله آن صله براى موصول آورده مىشود يعنى جمله صله ، و بايد دانست كه ربط نمىدهد جمله صله را غالبا به موصول مگر ضمير ، و فرقى نمىكند كه آن ضمير مذكور يا مقدّر باشد چنان كه ابن مالك در باب موصول مىگويد :
و كلّها تلزم بعده صله * على ضمير لائق مشتملة
مانند آيه شريفه :
الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ
« البقرة / 3 » كه در جمله صله ضمير رابط مذكور است و آن ضمير واو جمع در « يؤمنون » مىباشد . و مانند آيه شريفه :
أَيُّهُمْ أَشَدُّ عَلَى الرَّحْمنِ عِتِيًّا
« مريم / 63 » كه در جمله صله عائد مقدّر است و اصل و تقدير صله اين گونه بوده است « أيّهم هو أشدّ » .
و الحذف من الصلة : بايد توجه داشت كه حذف رابط از جمله صله آسانتر و نيكوتر از حذف رابط از جمله صفت است زيرا جمله صله ارتباط شديدترى با موصول دارد لذا حذف عائد چندان خللى به اين رابطه نمىزند ، و از طرف ديگر حذف رابط از جمله صفت نيكوتر از حذف رابط از جمله خبر است زيرا ارتباط صفت با موصوف بيشتر از ارتباط خبر با مبتداست لذا حذف رابط در جمله صفت